thuto
Lefapha la Thuto
Setatemente sa Kharikhulamo ya Nahasa Dikereite tsa 10 - 12(Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang)
DIPUO
E phatlaladitswe ke:
Lefapha la Thuto
ISBN : 1-919975-42-X
Moralo le Sebopeho di entswe ke: Seriti Printing (Pty) Ltd
MOKGWA WA HO SEBEDISA BUKA ENA
Tokomane ena ke tokomane ya leano mme e arotswe ka dikgaolo tse nne. Ho bohlokwa hore mmadi a hokele mmoho tlhahisoleseding e hlahang dikarolong tse fapaneng tsa tokomane ena. Dikahare tsa kgaolo e nngwe le e nngwe di hlaloswa mona ka tlase.
Kgaolo ena e hlalosa dintlhatheo le matshwao a moralo a Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereiting tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang). E fana ka selelekela sa kharikhulamo ho mmadi.
Kgaolo ya 2 - Tsebiso ya Lekala la ho Ithuta la Dipuo
Kgaolo ena e nehelana ka tlhaloso, maikemisetso, tekanyo, kgokahano ya thuto le mesebetsi mmoho le Diphetho tsa ho ithuta tsa Lekala la ho Ithuta la Dipuo. E atametsa mmadi dintlheng tse amang Dipuo.
Kgaolo ya 3 - Diphetho tsa ho Ithuta, Maemo a Tekanyetso, Dikahare le Maemo a tse Ithutwang
Kgaolo ena e kenyeleditse Maemo a Tekanyetso a Sephetho sa ho Ithuta ka seng mmoho le dikahare le maemo a tse ithutwang a thuto ena. Maemo a Tekanyetso a hlophisitswe ka tsela e tataisang mobadi ho bona kgolo e teng ho tloha kereiting ya 10 ho isa ho ya 12. Ka hoo Maemo a Tekanyetso a adilwe maqepheng a mabedi ka tatellano. Qetellong ya kgaolo ho behilwe dikahare le maemo a tse ithutwang tse ka sebediswang ho ruta, ho ithuta le ho fihlella Maemo a Tekanyetso.
Kgaolo ya 4 - Tekanyetso
Kgaolo ena e nehelana ka tsela e akaretsang ya ho etsa tekanyetso e akanngwang ke Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha. Qetellong ya kgaolo ho na le lenane la ditlhaloso tsa bokgoni tsa thuto ena. Lenane le hlahisa dikgato, sekala le ditlhaloso tsa bokgoni tsa kereite ka nngwe. Ditlhaloso tsa Bokgoni di hlophisitswe ka tsela e bontshang kgolo e teng ho tloha kereiting ya 10 ho isa ho ya 12.
Matshwao
Matshwao a latelang a sebedisitswe ka sepheo sa ho qolla Diphetho tsa ho ithuta, Maemo a Tekanyetso, kereite, kgato, sekala, ditlhaloso tsa bokgoni, le dikahare le maemo a tse ithutwang:
Maemo a Tekanyetso
Kereite
Kgato
S = Sekala
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Dikahare le Maemo a tse ithutwang
DIKAHARE
MOKGWA WA HO SEBEDISA BUKA ENA iii
METHEO 1
Diphetoho tsa phedisanong 2
Thuto e theilweng diphethong 2
Tsebo e maemong a hodimo le bokgoni bo maemong a hodimo 3
Nyalano le tshebediso ya bokgoni 3
Kgatelopele 3
Ditokelo tsa botho, kenyeletso ya bohle, toka ho tsa tikoloho le ho tsa phedisano 4
Kananelo ya tsamaiso ya tsebo ya selehae le mahlale a kgale le kgodiseho, boleng le bokgoni 4
MOFUTA WA MOITHUTI YA LABALABELLWANG/LEBELLETSWENG 5
MOFUTA WA TITJHERE E LABALABELLWANG/LEBELLETSWENG 6
SEBOPEHO LE DINTLHA TSA MORALO 6
Dikahare tsa Ditatemente tsa Thuto Tikolohong ya ho Ithuta ya Dipuo 8
TATAISO YA LENANETSAMAISO LA HO ITHUTA 8
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng
KGAOLO YA 2: TSEBISO YA TIKOLOHO YA HO ITHUTA YA DIPUO 9
MAIKEMISETSO 9
Kenyeletso ya bohle 10
Dikgato tse teng puong 11
KGOKAHANO YA THUTO LE MESEBETSI E FAPANENG 12
DIPHETHO TSA HO ITHUTA 13
Sephetho sa ho Ithuta sa 1 : Ho mamela le ho bua 13
Sephetho sa ho Ithuta sa 2 : Ho bala le ho boha 13
Sephetho sa ho Ithuta sa 3 : Ho ngola le ho nehelana 14
Sephetho sa ho Ithuta sa 4 : Thutapuo le tshebediso ya puo 14
KGAOLO YA 3: DIPHETHO TSA HO ITHUTA, MAEMO A TEKANYETSO,
DIKAHARE LE MAEMO A TSE ITHUTWANG 16
Sephetho sa ho Ithuta sa 1 : Ho mamela le ho bua 16
Sephetho sa ho Ithuta sa 2 : Ho bala le ho boha 26
Sephetho sa ho Ithuta sa 3 : Ho ngola le ho nehelana 39
Sephetho sa ho Ithuta sa 4 : Thutapuo le tshebediso ya puo 47
DIKAHARE LE MAEMO A TSE ITHUTWANG HO FIHLELLA MAEMO A TEKANYETSO 55
Tshebediso ya ditema ha ho rutwa puo 55
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng
KGAOLO YA 4: TEKANYETSO 59
SELELEKELA 59
HOBANENG HA HO LEKANYETSWA 59
MEFUTA YA TEKANYETSO 60
Tekanyetso ya motheo 60
Tekanyetso e ribollang ditshita tsa ho ithuta 60
Tekanyetso e ahang moithuti 60
Tekanyetso e etswang qetellong 61
TEKANYETSO KE ENG MME E LOKELA HO ETSA ENG? 61
MEKGWA YA HO ETSA TEKANYETSO 62
Tekanyetso ya boitekolo 62
Tekanyetso e e tswang ke baithutimmoho 62
Tekanyetso ya dihlotshwana 62
MEKGWA YA HO BOKELLA BOPAKI BA TEKANYETSO 63
Tekanyetso e itshetlehileng temohong 63
Tekanyetso e itshetlehileng ditekong 63
Tekanyetso e itshetlehileng mesebetsing 63
HO REKOTA LE HO ETSA TLALEHO 63
Mekgwa ya ho rekota 64
Tlaleho ya bokgoni le phihlello 65
DITLHALOSO TSA BOKGONI BA THUTO 66
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng
HO FETISETSWA HA BAITHUTI KEREITING E LATELANG 67
TSELA EO DIKARETE TSA RAPOROTO DI LOKELANG HO SHEBAHALA KA YONA 67
TEKANYETSO YA BAITHUTI BA NANG LE DITSHITA TSA HO ITHUTA 67
DITLHALOSO TSA BOKGONI TSA PUO YA LAPENG 68
LENANE LA MANTSWE LE TLHALOSO TSA ONA 93
DIAKORONIME
KHM Kokwanahloko e Hlaselang Masole a mmele mothong, mme ho be le kgaello ya boitshireletso mahlokong
LKB Lefu la Kwatsi ya Bosollatlhapi (kapa Phamokate)
TTD Thuto e theilweng Diphethong (OBE)
KGAOLO YA 1
Kananelo ya Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa (Molao wa 108 wa 1996) e nehelana ka motheo wa diphetoho tsa kharikhulamo le kahobotjha mona Aforika Borwa. Tlhahiso ya Molaotheo wa Naha e bolela hore maikemisetso a Molaotheo ke ho:
phekola dikarohano tsa nako e fetileng le ho aha botjha setjhaba se setjha seo tjhadimo ya sona ya ditaba e theilweng hodima makgabane a demokerasi, toka ya phedisano/boahisani, le ditokelo tsa botho tsa motheo;
ntlafatsa maemo a bophelo a baahi bohle le ho neha motho e mong le e mong bolokolohi ba ho ntshetsa pele bokgoni ba hae;
aha metheo setjhabeng se amohelang le ho itshetleha demokerasing, seo mmuso o theilweng hodima thato ya batho, mmoho le moo baahi bohle ba sireletswang ka ho lekana tlasa molao;
aha Aforika Borwa e kopaneng le e itshetlehileng demokerasing, e kgonang ho ipeha boemong bo loketseng ba matjhaba jwalo ka mmuso o ikemetseng.
Molaotheo o boela o totobatsa hore "motho e mong le e mong o na le tokelo ya ho ntshetsa pele thuto, mme Mmuso o lokela ho etsa matsapa a hore thuto eo e fumanehe mothong e mong le e mong, ka tsela e kgonahalang le e ntshetsang pele".
Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se beha motheo oo ka ona sena se ka fihlellwang, ka ho hlalosa Diphetho tsa ho Ithuta le Maemo a Tekanyetso, mmoho le ho qaqisa metheo le makgabane tseo kharikhulamo e theilweng hodima tsona.
METHEO
Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereiteng tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se theilwe hodima metheo e latelang:
diphetoho tsa phedisano thuto e theilweng diphethong;
tsebo e maemong a hodimo le bokgoni bo maemong a hodimo nyalano le tshebediso ya bokgoni;
kgatelopele;
ditokelo tsa botho, kenyeletso ya bohle, toka ho tsa tikoloho le ho tsa phedisano;
kananelo ya tsamaiso ya tsebo ya selehae le mahlale a kgale; le kamohelo, boleng le bokgoni.
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng
Diphetoho tsa phedisano
Molaotheo wa Rephaboliki ya Aforika Borwa (Molao wa 108 wa 1996) o bopa motheo oo ka ona phetoho phedisanong e tliswang setjhabeng ka mora nako ya kgethollo. Tlhokeho ya ho tlisa diphetoho setjhabeng sa Aforika Borwa ka tshebediso ya mekgwa e fapaneng e bakwa haholo ke teko ya ho lokisa bosoro bo bakilweng ke puso ya kgethollo dikarolong tsohle tsa maphelo a batho, haholoholo thutong. Maikemisetso ka diphetoho ho tsa phedisano thutong ke ho netefatsa hore bosiyo ba tekatekano bo bileng teng thutong ka nako e fetileng bo a lokiswa, le ho hlahisa menyetla ya thuto dikarolong tsohle tsa setjhaba. Haeba diphetoho tsa phedisano di ka fihlellwa, baahi bohle ba Aforika Borwa ba lokelwa ho tiisetswa thutong ka ho elellwa bokgoni ba bona le ka ho tlosa ditshita tseo e leng tsa maiketsetso tse sitisang ho ka fihlella mangolo a thuto.
Thuto e theilweng diphethong
Thuto e theilweng diphethong ke motheo wa Kharikhulamo ya Aforika Borwa. Thuto e theilweng diphethong e tsitlallela ho neha baithuti bohle monyetla wa ho fihlella sehlohlolo sa bokgoni ba bona ba ho ka ithuta ka ho beha Diphetho tsa ho Ithuta tseo baithuti ba lokelang ho di fihlella qetellong ya ho ithuta ha bona. Thuto e theilweng diphethong e kgothaletsa mokgwakatamelo o itshetlehileng moithuting le hodima diketsahalo thutong. Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha se bopa Diphetho tsa ho Ithuta tsa dikereite tsa 10 - 12 tse theilweng Diphethong tse Hlokolosi le tse Ntshetsang pele tse kgothaleditsweng ke Molaotheo le tsamaiso ya demokerasi.
Diphetho tse Hlokolosi di hlahisa dipehelo tsa hore moithuti a kgone ho:
hlwaya le ho rarolla mathata le ho etsa diqeto a sebedisa bokgoni ba ho nahana ka kutlwisiso le ka boiqapelo;
sebedisana mmoho le ka tshwanelo le ba bang jwalo ka ditho tsa mokgopi, sehlopha, mokgatlo le setjhaba;
itlhlophisa le ho tseba ho itsamaisa ka tshwanelo diketsahalo tsa bona ka bokgoni;
bokella, ho sekaseka, ho hlophisa le ho lekola dintlha ka mahlakore ohle;
bua ka bokgoni a sebedisa disebediswa tse bonwang, matshwao (disimbolo) le/kapa bokgoni ba puo ka ditsela tse fapaneng;
sebedisa mahlale le thekenoloji ka bokgoni le ho bontsha ka tshwanelo boikarabelo tikolohong le bophelong bo botle ba batho ba bang; le ho bontsha kutlwisiso ya lefatshe jwalo ka diketsahalo tse nang le kgokahano, ka ho elellwa hore tharollo ya bothata ha e tadingwe e le nngwe feela jwalo ka karolo ya setho se feletseng sa mmele.
Diphetho tse Ntshetsang pele di hlahisa dipehelo tsa hore moithuti a kgone ho:
nahana le ho utulla mawa a fapaneng a ho ithuta le ho a sebedisa ka ho tlala;
ba le seabo jwalo ka moahi ya nang le boikarabelo bophelong ba tikoloho ya habo, ba naha ya habo le boemong ba ditjhaba tsa lefatshe ka kakaretso;
ela hloko setso le ho bontsha kananelo ya botle ba ditso tse fapaneng;
utulla menyetla ya thuto le ya mesebetsi; le ho ntshetsa pele menyetla bothehing ba dikgwebo.
Tsebo e maemong a hodimo, bokgoni bo maemong a hodimo
Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se ikemiseditse ho bopa tsebo le bokgoni tse maemong a phahameng tsa baithuti. E theha ditebello tseo baithuti ba Aforika Borwa ba lokelang ho di fihlella. Toka ho tsa phedisano e hloka hore dikarolo tse ding tsa setjhaba tse neng di fokodiswa ka ho hanelwa ka tsebo le bokgoni di matlafatswe. Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha se totobatsa boemo ba tsebo le bokgoni tseo bonyane moithuti a lokelang ho bo fihlella kereiting e nngwe le e nngwe, mme se beha le ho etsa dipehelo tse boemong bo hodimo tse lokelang ho fihlellwa dithutong tsohle.
Nyalanyo le tshebediso ya bokgoni
Nyalanyo e fihlellwa dithutong tsohle le ditikolohong tsa ho ithuta. Nyalano ya tsebo le bokgoni ho habahanya le dithuto le tikoloho ya mosebetsi di hlokolosi ho fihlella boitshupo ba bokgoni ba tshebetso jwalo ka ha bo hlaloswa ka hara Moralo wa Mangolo a Thuto. Tshebediso ya bokgoni e reretswe ho ka nyalanya mefuta e meraro e ikgethang ya bokgoni, e leng, tshebetso ya matsoho, bokgoni ba motheo le ba ho nahana. Ha ho tliswa nyalano le bokgoni ba tshebediso ya ditho tsa mmele, Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se ikemiseditse ho ntshetsa pele mokgwakatamelo wa ho ithuta ka ho nyalanya tsebo ya hore ntho e etswa jwang, tsebo ya ho etsa ntho ka matsoho mmoho le bokgoni ba ho nahana.
Kgatelopele
Kgatelopele e bolela tshebetso ya ho bopa le ho ntshetsa pele tsebo e tswetseng pele le e raraheneng ka ho phethahala mmoho le bokgoni. Ditatemente tsa Dithuto di bontsha kgatelopele e teng ho tloha kereiteng e nngwe ho ya ho e nngwe. Sephetho sa ho Ithuta se seng le se seng se latelwa ke tlhaloso e hlakileng ya phihlello ya bokgoni bo lebeletsweng sephethong ka seng. Maemo a Tekanyetso a hlophisitswe ka sebopeho se bontshang dikgato tse supang kgolo e tswelang pele ya bokgoni bo lebelletsweng kereiting e nngwe le e nngwe. Dikahare le maemo a tse ithutwang tsa kereite ka nngwe le tsona di tla bontsha kgolo ho tloha ho tse bonolo ho isa ho tse rarahaneng.
Ka kamano ho bolelwa kgokahano e teng dipakeng tsa mangolo a thuto a dikgatong kapa mekgahlelong e fapaneng e teng Moralong wa Mangolo a Thuto a Naha e nehelanang ka kamohelo mangolong a mang a thuto. Sena se bohlokwa haholo ha ho tluwa mangolong a thuto a welang lekaleng le le leng la thuto. Ka ha mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Tswellang o tsepetswe dipakeng tsa mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Akaretsang le mokgahlelo wa Thuto e Phahameng, ho bohlokwa hore Lengolo la mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Tswellang (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) le amanngwe le Lengolo la Thuto le Thupello e Akaretsang, le mangolo a thuto a welang makaleng a tshwanang a Thuto e Phahameng. Hore ho tle ho kgonahale ho fihlella kamano ena, popo ya Setatemente sa Thuto se seng le se seng e kenyeleditse tekolo ya ditlhoko e lebelletsweng qetellong ya Dikolo tsa ho Ithuta tsa mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Akaretsang, le seo ho nkuwang hore se lokelwa ho ithutwa sethatong sa kgato ya ho kena dithutong tse nang le kamano tsa mokgahlelo wa Thuto e Phahameng.
Thwaleho e bolela kgonahalo ya ho ka fetisetsa dikarolwana tsa mangolo a thuto tse itseng (dithuto kapa karolwana feela) ho mangolo a mang a sele ha feela di wela lekaleng la ho ithuta le le leng la mokgahlelo wa Moralo wa Mangolo a Thuto. Mekgwa e fapaneng ya ho bebofatsa phetolelo ya dithuto tse ka fihlellwang dikereiting tsa 10 - 12 e sebedisitswe, thuto e lekanngwa le Maemo a Tekanyetso/mekgwa ya ho lekanyetsa e bopang dikarolwana (diyuniti) tse 20. Dithuto tse akaretswang tlasa Setatemente sa Kharikhulumo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) di bapisitswe le dikarolwana tsa maemo a tekanyetso/mekgwa ya ho lekanyetsa e bopang dikarolwana (diyuniti) tse tshwanetseng tse ngodisitsweng Moralong wa Mangolo a Thuto. Ditokelo tsa botho, kenyeletso ya bohle, toka ho tsa tikoloho le ho tsa phedisano.
Ditokelo tsa botho, kenyeletso ya bohle, toka ho tsa tikoloho le ho tsa phedisano
Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se leka ho ntshetsa pele ditokelo tsa botho, toka ho tsa phedisano le ho tsa tikoloho. Ditatemente tsa dithuto tsohle tse ntjha di ahelletse ka hare ho tsona metheo le mekgwatshebetso e kenyeleditseng toka ho tsa phedisano le tikoloho mmoho le ditokelo tsa botho jwalo ka ha di hlalositswe Molaotheong wa Repaboliki ya Aforika Borwa. Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se batla se le sedi haholo dintlheng tse amanang le phapano, tse jwalo ka bofutsana, tlhokeho ya tekatekano, semorabe, kgethollo ya bong, puo, boholo (dilemo), ho se itekanele le dintlha tse ding.
Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se kgetha ho nka mokgwakatamelo o kenyeletsang tsohle ka ho qolla ditlhoko tse tlasetlase tseo baithuti bohle ba lokelang ho di fihlella. Se ananela ntlha ya hore baithuti bohle ba lokela ho nehwa monyetla wa ho ntlafatsa le ho ntshetsa pele bokgoni bohle ba bona ha feela ba fumantshwa tshehetso yohle. Ditlhoko tsa moithuti tsa kelello, tsa phedisano, tsa maikutlo, tsa semoya, le tsa mmele di elwa hloko ha ho ralwa le ho bopa Lenanetsamaiso la ho Ithuta le ka tshebediso e loketseng ya disebediswa tsa ho lekanyetsa.
Kananelo ya tsamaiso ya tsebo ya selehae le mahlale a kgale
Ka dilemo tsa bo 1960 kgopolo ya 'bokgoni ba mahlale a mekga e mengata' e ile ya tlama ditsebi tsa thuto ho elellwa hore ho ne ho na le ditsela tse ngata tsa ho sekasekana le tlhahisoleseding, e le ho hlahisa dintlha le ho etsa moelelo wa lefatshe, mme hoo, haeba motho o lokela ho hlalosa bohlale botjha, mekgwakatamelo ena e lokelwa ho nkelwa hloohong. Ho fihlela nakong eo, Lefatshe la Bophiremela le ne le ananela, jwalo ka bohlale bo amohelehileng, tlhahlamano ya dikgopolo, tsebo ya dipalo le bokgoni ba puo, mme batho ba ne ba nkuwa hore ba 'bohlale' ha feela ba ne ba itshupa ka tsela ena. Nakong ya jwale batho ba ananela ditsela tse batsi tse
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng fapaneng tsa tsebo tseo ka tsona batho ba etsang moelelo le ho bona bohlokwa, le ho amahanya sena le lefatshe leo ba phelang ho lona ka tsona. Moelelo wa tsamaiso ya tsebo le lehae le mahlale a kgale mona Aforika Borwa o hlalosa pokello ya tsebo e fuperweng ka hara mohopolo le ditumelo tsa seAforika wa kutlwisiso ya bophelo mmoho le ditsela tsa ho etsa dintho o ile wa fetofetoha ka nako ya dilemo tse balwang ka dikete. Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 -- 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se hlahisitswe ka tsela e kenyeletsang tsamaiso ya tsebo ya lehae le mahlale a kgale Ditatementeng tsa Thuto. Se ananela nalane le lefa la naha ena mmoho le seabo sa yona jwalo ka e meng ya mehlodi ya diphetoho ho thusa ho bopa makgabane a kenyeleditsweng ka hara Molaotheo. Ho lekilwe ka hohlehohle ho kenyeletsa ditjhadimo tse fapaneng ho thusa ho fumana tharollo ditikolohong tsohle tsa ho ithuta.
Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se ikemiseditse ho amoheleha ho latela lenane la diphetoho le ka nehelanang ka thuto e ka bapiswang ka boleng, bophara le botebo le ya dinaha tse ding. Tiisetso ya boleng e lokela ho laolwa ho ya ka ditlhoko tse behilweng ke Molao wa Lekgotla la Bolaodi ba Mangolo a Thuto la Aforika Borwa (Molao wa 58 wa 1995), Melawana e laolang Tiisetso ya Boleng ba Thuto le Thupello, le Melawana e laolang Tiisetso ya Boleng wa Mekgahlelo ya Thuto le Thupello e Akaretsang le wa e Tswellang (wa 2001).
MOFUTA WA MOITHUTI YA LABALABELLWANG/LEBELLETSWENG
Mofuta wa moithuti ya lebelletsweng ke ya tla bodulelwa moya ka tsa boiphediso/makgabane, mme o tla etsa tsohle molemong wa setjhaba a itshetlehile hodima tlhompho ya demokerasi, tekatekano, seriti sa botho, mmoho le toka ho tsa phedisano jwalo ka ha ho hlaloswa Molaotheong.
Moithuti ya tla hlahiswa ke mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Tswellang o lokela ho bontsha phihlello ya Diphetho tse Hlokolosi le tse Ntshetsang pele tse seng di hlalositswe pejana qalehong ya tokomane ena. Dithuto tse welang Mokgeng wa tse Tlamang kaofela di ntshetsa pele phihlello ya Diphetho tse Hlokolosi le tse Ntshetsang pele, ha dithuto tse itseng tse welang Mokgahlelong wa tse Ntshetsang pele tsona ka bonngwe di thusa phihlellong ya Diphetho tse Hlokolosi le tse Ntshetsang pele tse itseng.
Hodima tse seng di boletswe ka hodimo, moithuti ya hlahiswang ke mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Tswellang o tshwanetse ho:
fihlella, le ho atleha thutong le thupellong e tswellang ya boleng bo hodimo;
bontsha bokgoni ba ho nahana ka kutlwisiso le tshekatsheko, le ka phethahalo a totobatse mehopolo eo e leng ya hae;
kgona ho fetisetsa bokgoni ba hae ho tloha maemong a tlwaelehileng ho isa ho a sa tlwaelehang.
MOFUTA WA TITJHERE E LABELABELWANG/LEBELLETSWENG
Matitjhere le bohle ba nang le kamano ho tsa thuto ba na le seabo sa bohlokwa diphetohong tse etswang thutong Aforika Borwa. Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se labalabela matitjhere a nang le mangolo a hodimo a thuto, a nang le bokgoni, a nang le maikemisetso, mme a tsotellang. A tla kgona ho phethatsa dikarolo tse fapaneng tsa boikarabelo bo hlalositsweng bukaneng ya Melawana le Maemo a Tshebetso ya Bohle ba amanang le Thuto. E kenyeletsa ho ba motataisi thutong, ya hlalosang, le ya ralang lenanetsamaiso la thuto mmoho le dithusathuto tse ding; baetellipele, bahlophisi ba tsamaiso le balaodi; baetsadipatlisiso le baithuti ba ka nako tsohle; ditho tsa setjhaba; baahi le baruti, balekodi; mmoho le ditsebi tsa dithuto tse itseng.
SEBOPEHO LE DINTLHA TSA MORALO
Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se bopilwe ka tokomane ya Tjhebokakaretso, Moralo wa Leano la Mangolo a Thuto la Maemo a Tekanyetso, le Ditatemente tsa Dithuto.
Dithuto tse akaretswang ke Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) di arotswe ho ya ka Makala a ho Ithuta.
Tikoloho ya ho ithuta ke eng?
Tikoloho ya ho ithuta ke mokga o sebetsang jwalo ka pokello ya dithuto tse nang le kamano e itseng, e bebofatsang ketso ya melawana e isang pokellong e jwalo Lengolong la Thuto le Thupello e Tswellang (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang). Ho arolwa ha Ditikoloho tsa ho Ithuta dikereiteng tsa 10 - 12 ho fadimehetse ntlha ya thwaleho mabapi le mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Akaretsang le mokgahlelo wa Thuto e Phahameng, mmoho le morero wa tlhophiso wa dinaha tse ding.
Le hoja popo ya Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se qadilwe ka makala a tlhophiso a leshome le metso e mmedi a Moralo wa Mangolo a Thuto a Naha jwalo ka
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng motheo, ho lokelwa ho toboketswe hore makalago a tlhophiso a leshome le metso e mmedi ha se Ditikoloho tsa ho Ithuta kapa 'tsebo', empa a mpa a hoketswe le mekga e fapaneng ya makala a mesebetsi.
Dihlopha tsa dithuto tse latelang di arotswe ka tsela tse tla thusa baithuti ho bokelletsa dithuto ka tshwanelo:
Dipuo (Tse Tlamang);
Tsa Bonono le Botjhaba;
Tsa Kgwebo, Tsamaiso le Dithuto tsa Ditshebeletso;
Tsa Botho le Mahlale a Phedisano le Dipuo; le
Thuto tsa Mahlale, Dipalo, Khomputara, Tsa Bophelo le Tsa Temo
Thuto ke eng?
Thuto ha e sa le e hlaloswa, ho tloha kgale, e le pokello ya 'tsebo' e itseng ho tsa ho ithuta. Tsebo ena e ne e etsa toboketso e seng kae hodima bokgoni, tsa boitshwaro setjhabeng le maikutlo kapa tjhadimo. Hape di ne di sehetswe meedi e thata dipakeng tsa tsona. Hangata dithuto di ne di toboketsa seabo sa tsebo se hlahang Bophiremela.
Kharikhulamong e theilweng diphethong, jwalo ka Setatementeng sa Kharikhulamo ya Naha Dikereiting tsa 10
(Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) meedi ya dithuto e lerotho. Tsebo e hokahantswe le seo e leng kgopolo ya ho etsa, bokgoni le tsa makgabane boitshwarong. Dithuto di tadingwa di na le sebopeho sa ho fetofetoha, mme di bile di hlohleletswa ke tsebo e ntjha e batsi, ho kenyeleditswe tsebo eo ka tlwaelo e sa le e qheletswe ka thoko kharikhulamong.
Ho ya ka kharikhulamu e theilweng diphethong, thuto e hlaloswa ka tsela e batsi ka Diphetho tsa ho Ithuta, e seng feela ka pokello ya se rutwang/dikahare. Ho ya ka moelelo wa mona Aforika Borwa, Diphetho tsa ho Ithuta di lokela, ho ya ka moo di radilweng ka teng, ho re tataisa ho fihlella Diphetho tse Hlokolosi le tse Ntshetsang pele. Diphetho tsa ho Ithuta di hlaloswa ka tsela e batsi, mme di bonolo le ho fetofetoha, mme di nehelana ka sebaka sa ho kenyeletsa tsebo ya lehae.
Sephetho sa ho Ithuta ke eng?
Sephetho sa ho Ithuta ke setatemente se hlalosang sephetho sa maikemisetso a ho ithuta le ho ruta. Se hlalosa tsebo, bokgoni le tsa boitshwaro/makgabane ao baithuti ba lokelang ho a fihlella ha ba fihla qetellong ya Mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Tswellang.
Maemo a Tekanyetso ke eng?
Maemo a Tekanyetso ke tsela e akaretsang eo ho nehelanwang ka bopaki bo supang seo moithuti a se tsebang le ho kgona ho ka se etsa e le pontsho ya phihlello ya hae ya Sephetho sa ho Ithuta kereiting tse itseng. Maemo a Tekanyetso a fupere tsebo, bokgoni le tsa boitshwaro/makgabane a hlokehang ho fihlella Diphetho tsa ho Ithuta. Maemo a Tekanyetso Sephethong sa ho Ithuta ka seng a bontsha ka ho akaretsa kgolo e etsahalang kelellong ho tloha kereiting e nngwe ho ya ho e nngwe.
Dikahare tsa Ditatemente tsa Thuto Tikolohong ya ho Ithuta ya Dipuo
Setatemente sa Thuto ka seng se bopilwe ka dikgaolo tse nne le lenanetlhaloso la mantswe:
Kgaolo ya 1, Tlhahiso ya Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha: Kgaolo ena e akaretsang e hlalosa Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereiting tsa 10 - 12 (Lekala la ho Ithuta la kakaretso).
Kgaolo ya 2, Tsebiso ya Lekala la ho Ithuta la Dipuo: Kgaolo ena e hlalosa dintlha tsa sehlooho tsa thuto. E bopilwe ka tlhaloso ya thuto, maikemisetso, tekanyo, kgokahano ya thuto le mesebetsi e fapaneng, mmoho le Diphetho tsa ho Ithuta.
Kgaolo ya 3, Diphetho tsa ho Ithuta, Maemo a Tekanyetso, Dikahare le Maemo a tse ithutwang: Kgaolo ena e fupere Diphetho tsa ho ithuta tse tsamaisanang le Maemo a Tekanyetso a tsona, mmoho le dikahare le Maemo a tse ithutwang ka sepheo sa ho fihlella Maemo a Tekanyetso.
Kgaolo ya 4, Tekanyetso: Kgaolo ena e hlalosa dintlha tsa motheo tseo tekanyetso e itshetlehileng hodima tsona, mme e nehelana ka ditlhahiso mabapi le ho rekota le ho etsa tlaleho ka Tekanyetso. Hape e nehelana ka lenane la ditlhaloso tsa bokgoni thutong.
Lenanetlhaloso la mantswe: Moo ho kgonahalang, ho hlalositswe ka bokgutshwane lenane la mantswe a itseng hammoho le mantswe a ikgethileng thutong.
TATAISO YA LENANETSAMAISO LA HO ITHUTA
Lenanetsamaiso la ho ithuta le hlalosa ka ho kgetheha tekanyo ya ho ithuta le tekanyetso ya dikereite tse tharo tsa mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Tswellang. Ke moralo o netefatsang hore baithuti ba ipapisa le Diphetho tsa ho ithuta jwalo ka ha di beilwe maemong a Tekanyetso kereiting e itseng. Tataiso tsa Lenanetsamaiso la ho Ithuta di thusa matitjhere le bahlahisi ba bang ba mananetsamaiso ha ho lokisetswa le ho ralwa ho ithuta ho nang le boleng, ho ruta le mananetsamaiso a tekanyetso.
KGAOLO YA 2
TSEBISO YA TIKOLOHO YA HO ITHUTA YA DIPUO
Puo ke sesebediswa seo ka sona re buisanang le ho hlahisa mehopolo ya rona ka yona. Ka puo re kgona ho hodisa le ho totobatsa ditso le dikamano tsa rona tsa ho phela tse fapaneng. Ho ithuta ho sebedisa puo ka nepahalo ho neha baithuti bokgoni ba ho nahana le ho amohela tsebo, ho itsebahatsa le ho utlwahatsa maikutlo le mehopolo ya bona esita le ho phedisana mmoho le ba bang, ho feta moo le ho tsamaisa maphelo a bona ka tshwanelo lefatsheng leo ba phelang ho lona.
MAIKEMISETSO
Ho ya ka phapano ya ditso le ya dipuo tse teng Aforika Borwa, baahi ba naha ena ba kgothaletswa ho ithuta le ho buisana ka dipuo tse buuwang ka hara naha ho hlohlelletsa mamellano le kutlwisiso le tlhompho ya ditso le dipuo tse fapaneng. Phapano e teng dipuong tsa Aforika Borwa e amohetswe le ho tlotlwa Molaotheong wa naha ka ho amohela dipuo tsa semmuso tse 11 le Leanong la Puo Thutong la ho tseba dipuo tse ngata. Baithuti ba tlameha ho kenyeletsa bonyane dipuo tse pedi mokgeng wa dithuto tse Tlamang mme dipuo tse ding di ka kgethwa ho tswa mokgeng wa dithuto tsa Motheo le/kapa ho tsa Boikgethelo.
Mokgahlelong wa Thuto le Thupello e Akaretsang, tsebo e tebileng ya puo ya lapeng ya baithuti e a hodiswa le ho ntshetswa pele, mme e ba neha motheo o tiileng wa ho ka ithuta puo tse ding tseo e seng tsa lapeng. Ha baithuti ba fihla kereiting ya 10, ho ka etsahala hore ba tla be ba se ba ile ba utulla le ho ba le boiphihlelo bo itseng ba dipuo tsa tlatsetso, mme ba bang ba bona ba tla be ba se ba ile ba sebedisa puo ya tlatsetso ho ka ithuta. Kharikhulamo ya mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Tswellang e neha baithuti menyetla ya ho matlafatsa le ho ntshetsa pele bokgoni ba dipuo tse ngata. Ha baithuti ba ntse ba nyoloha le dikereite, ho hlokeha hore ba sebedise puo ka tsela e bontshang boitsebelo ba ho ikutlwahatsa le nepahalo ya puo bo eketsehileng maemong a fapaneng. Ba lokela ho ba le boikarabelo ho ithuta le ho sebedisa bokgoni ba bona ba puo ka tsela e phepetsang le e rarahaneng.
Boitemohelo bo fapaneng bo a hlokeha ba ho ba le seabo setjhabeng, mosebetsing mmoho le moruong wa lefatshe ka bophara wa ngwahakgolo wa 21, bo atolohile haholo ebile ha bo sa kenyeletsa feela ho mamela, ho bua, ho bala, ho ngola le neheletsano/phethelo ya molomo tsa boholoholo. Bo se bo kenyeletsa boitemohelo ho tsa phatlalatso, tsa ditshwantsho, tsa tlhahisoleseding, dikhomputara, tsa setso, le boitemohelo ho tse sekasekang. Kharikhulamo ya Dipuo e lokisetsa baithuti diphepetso tseo ba tla shebana le tsona jwalo ka baahi ba Aforika Borwa le ditho tsa moruo wa lefatshe le setjhaba ka bophara ba lefatshe.
Kharikhulamo ya mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Tswellang e neha baithuti monyetla wa ho fihlella dipehelo tse ngata tsa Diphetho tse Hlokolosi le tse Ntshetsang pele, ho kenyeleditswe le maikemisetso a kang ana:
Ho atolosa le ho matlafatsa ka botebo bokgoni bo tebileng ba puo bo theilweng mokgahlelong wa Thuto le Thupello e Akaretsang, ho kenyeleditswe bokgoni ba puo bo sa bonweng ka mahlo, empa bo hlokehang ho ithuta ho tloha sehlopheng se seng ho isa ho se seng, mmoho le kananelo ya botle dingolweng le ho natefelwa ke dingolwa, e le hore baithuti ba kgone ho mamela, ho bua, ho bala le ho ngola ka boitshepo. Bokgoni le mokgwa ona wa ho tadima ditaba di bopa motheo wa ho ithuta ka dinako tsohle.
Ho sebedisa puo maemong a bophelo ka tshwanelo ho nketswe hloohong basebedisi ba bang ba puo, maikemisetso le maemong ao/boemong boo ho rutwang ntlha e itseng ka bona.
Ho ikutlwahatsa le ho tiisa mehopolo, le dikgopolokutlwisiso le maikutlo ka boitshepo e le hore ba be le boikemelo le hore e be batho ba kgonang ho nahana ka tsela e batsi.
Ho sebedisa puo le monahano ho bontsha le ho sibolla boiphihlelo ba botho. Ka ho sebetsana le ditema tsa boiqapelo, baithuti ba kgona ho bontsha tsela eo ba phelang ka yona le boiphihlelo ba bona esita le ho lekola botjha maikutlo a mang a lefatshe.
Ho sebedisa puo ho fihlella le ho laola tlhahisoleseding ho ithuta dithuto tse ding ka ho fapapana ka ditsela tse batsi maemong a ho ithuta. Boitemohelo tlhahisoleseding ke bokgoni ba bohlokwa 'mehleng ena ya tlhahisoleseding', mme bokgoni bona ke tshiya ya ho ithuta ka nako tsohle.
Ho sebedisa puo e le sesebediswa sa ho nahana le ho tadima ditaba ka tshekatsheko. Maikemisetso ana a bontsha le ho ananela hore tsebo e botjwa ke setjhaba ka puo le phedisano le hore puo le momahano di tsamaisana mmoho.
Ho utlwahatsa mehopolo e tiisitsweng ho tsa boitshwaro le kamano setjhabeng. Ho ka hodisa le ho ntshetsa pele tsela ya boitshwaro baithuting, baithuti ba lokela ho sebetsana le ditema tse amanang le ditokelo tsa botho, hara tsona tse kang ditokelo tsa bana, tsa basadi, ba sa itekanelang, ba tsofetseng le dintlha tse amang semorabe, setso, tumelo e theilweng hodima monahano, tlhophiso ya batho ho ya ka maemo a bona, tumelo, bong, lefu la LKB le KHM, ho hlahisa maikutlo ka bolokolohi le thibelo ya diphatlalatso mmoho le tsa tikoloho.
Ho lekola ka tshekatsheko ditema tse fapaneng. Baithuti ba tla elellwa mme ba kgone ho phepetsa mehopolo, makgabane le dikamano tse itshetlehileng matleng a itseng tse fuperweng mefuteng ya ditema.
Ho elellwa ho se lekalekane ho teng maemong a dipuo tse fapaneng le ditsela tse fapaneng tsa ho sebedisa dipuo. Baithuti ba tla kgona ho phepetsa puo le ha e le tshebediso ya mofuta wa puo efe kapa efe e iketsang mmampodi hara dipuo tse ding, mme ba kgone ho eteletsa le ho ntshetsa pele tokelo ya bona ya puo setjhabeng sena se dipuo di ngata.
Kenyeletso ya bohle
Ho rutwa le ho etswa ha tekanyetso dipuong ho lokela ho nehelana ka sebaka baithuting bohle, mme mawa a lokela ho fumanwa ao ka ona baithuti bohle ba ka thuswang ho ka fihlella le ho hlahisa ditema puong. Ho ka etsahala hore ba bang ba baithuti ba nang le ditshita tse itseng tsa ho ithuta ba se kgone ho fihlella Maemo a Tekanyetso jwalo ka ha a hlahella tokomaneng ya Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha. Ha ho le jwalo dintlha tse latelang di lokela ho elwa hloko:
Mantswe ana 'hlalosa', 'tshehetsa', 'bolela', pheta hlalosa ka tsela e nngwe, a hao', 'bua', 'ere', 'buisana hlalosa', botsa' le 'qoqa' a lokela ho utlwisiswa ho kenyeleditswe mekgwa yohle ya puisano ho sebediswa mantswe le moo ho sebediswang ditshwantsho, ho kenyeleditswe le puo e sebedisang matsoho esita le dithusapuo tse ding. Ka tsela e jwalo lentswe 'puo ya molomo' le kenyeletsa le puisano tse etswang ka matsoho le disebediswa tse thusang ka puisano.
Mantswe a kang 'mamela', 'sheba', 'bala', le 'boha', ho kenyeleditswe mekgwa yohle ya kgokahano e kang ho utlwisisa se bolelwang ka ho tadima ka moo motho ya buang a tsamaisang dipounama ka teng le ho tadima puo ya matsoho.
Baithuti ba nang le tshita ya ho bona ba ka hloka disebediswa le dibuka tse ka nkang sebopeho sa mongolo wa Braille, disebediswa tse kang dithaeperekoto, mongolo wa ditlhaku tse kgolo, disebediswa le ditshwantsho tse ka balwang ka ho thetswa. Mohopolo wa 'ho bonahatsa' o ka hlaloswa kapa wa hlaloswa ka diketso. Ha ho 'balwa,' ho ka sebediswa mehlodi e kang Braille le dibuka tse buang.
Dikgato tse teng puong
Ditatemente tsa dithuto tsa Puo ya Lapeng, tsa ya Tlatsetso ya Pele le tsa ya Tlatsetso ya Bobedi di ka fetolelwa dipuong tse ding tsa matjhaba tse dumeletsweng, mme dipuo tseo di ka rutwa tlasa Dithuto tse Hlokolosi kapa tsa Boikgethelo mekgeng ya Kharikhulamo.
Dipuo tsohle di ka rutwa dikgatong tse latelang:
Puo ya Lapeng: Puo ya Lapeng ya baithuti e lokela ho matlafatswa le ho ntshetswa pele ho nehelana ka motheo o matla tekong ya ho ithuta dipuo tse ding tsa tlatsetso. Mokgahlelong wa Thuto le Thupello e Tswellang, dipuo tsa semmuso tsa Aforika Borwa di na le Diphetho tsa ho Ithuta tsa Puo ya Lapeng tsa boemo bo hodimo, tsa maemo a ka bapiswang le a botjhabatjhaba. Hona ho tsamaisana le dipehelo tsa molaotheo tse supang tekatekano ya dipuo tsohle tsa semmuso. Boemo ba kutlwisiso ba puo ya lapeng bo lokela hore bo be bo le moo puo ena e ka sebediswang jwalo ka Puo ya ho Ruta le ho Ithuta. Bokgoni ba ho mamela le ho bua bo boela bo ntshetswa pele le ho ntlafatswa, empa kgatello boemong bona e hodima ntshetso pele ya bokgoni ba ho bala le ho ngola ba baithuti.
Puo ya Tlatsetso ya Pele: Ho ithuta Puo ya Tlatsetso ya Pele ho ntshetsa pele tsebo ya dipuo tse ngata (botemengata) le ho ba le boitemohelo ditsong tsa ba bang. Diphetho tsa Puo ya Tlatsetso di nehelana ka dikgato tsa bokgoni ba puo tse fihlellang mehato ya motheo e hlokehang ho ka ithuta dithuto tse ding, hobane baithuti ba ka ithuta dithuto tse ding ba sebedisa Puo ya Tlatsetso ya Pele ho ya ka maemo a rona a
Aforika Borwa. Hona ho kenyeletsa le bokgoni ba tshebediso ya puo bo kgopolong ba ho utlwisisa le ba ho ithuta, bo hlokehang ho nahana le ho ithuta. Sena se etsahala dipuong tsohle tsa semmuso. Ho tla ba le kgatello e lekanang hodima bokgoni ba ho mamela, ho bua, ho bala le ho ngola.
Puo ya Tlatsetso ya Bobedi: Ho ithuta Puo ya Tlatsetso ya Bobedi ho ntshetsa pele tsebo ya puo tse ngata (botemengata) mmoho le ho ba le boitemohelo ditsong tsa ba bang. Le ha bokgoni ba ho bala le ho ngola bo se bo ntsheditswe pele, boemong bona kgatello e lokela ho behwa hodima ntshetso pele ya bokgoni ba ho mamela le ho bua. Kgato eo Puo ya Tlatsetso ya Bobedi e leng ho yona ho lokela ho ntlafatsa bokgoni ba ho buisana.
Karolong ya Dithuto tse Tlamang ya mokgahlelo wa Thuto le Thupello e Tswellang, baithuti bohle ba tlameha ho nka dipuo tsa semmuso tse pedi, e nngwe ya dipuo tseo e be Puo ya Lapeng ha e nngwe e lokela ho ba boemong ba Puo ya Tlatsetso ya Pele kapa ba Puo ya Lapeng. E nngwe ya dipuo tsena e tlameha ho ba Puo ya ho ithuta le ho ruta. Mekgeng ya dithuto tseTlamang le ho tsa Boikgethelo, puo tsa semmuso di ka nkuwa e le Puo ya Lapeng, Puo ya Tlatsetso ya Pele le/kapa e le Puo ya Tlatsetso ya Bobedi baithuting ba nang le thahasello e ikgethang dipuong le ntshetsong pele ya botemengata.
KGOKAHANO YA THUTO LE MESEBETSI E FAPANENG
Mokgahlelong wa Thuto le Thupello e Akaretsang, dipuo di etswa tlasa Lekala la ho ithuta la Dipuo, Mokgahlelong wa Thuto le Thupello e Tswellang, Lekala la ho ithuta la Dipuo le hokanngwa le lekala la tlhophiso la Lekgotla la Taolo ya Borutehi la Aforika Borwa: Dithuto tsa Kgokahano le Dipuo. Ho netefatsa hore neheletsano e tswela pele ho sebedisitswe metheo ya tlhophiso e ntseng e tshwana le e sebedisitsweng mokgahlelong wa Thuto le Thupello e Akaretsang:
bokgoni ba puo ba ho mamela, ho bua, ho bala le ho ngola ke metheo ya ntshetso pele ya Diphetho tsa ho Ithuta; le tshebediso ya mefuta e batsi ya ditema e neha baithuti menyetla ya ho batlisisa dintlha tse ba amang, tse amang naha ya bo bona esita le tse amang lefatshe ka bophara le ho bopa tsebo e holang ya lefatshe.
Ho ithuta dipuo ho lebisa mesebetsing e amanang le dipuo haholo, jwalo ka boqolotsi ba ditaba, phetholelo ya dipuo, ho ruta dipuo, ho phatlalatsa le ho bapatsa, boemedi ba naha naheng e nngwe, jwalojwalo. Le ha ho le jwalo, ho totobetse hore dipuo ke tsona motheo wa ho ithuta, e seng feela bophelong ba ka mehla empa esita le dibakeng tsa tshebetso. Ntshetso pele ho tsa kgwebo ho itshetlehile haholo hodima bokgoni ba puo ba moithuti. Ho kena ha moithuti lefatsheng lena la thekenoloji e hodimo ya kajeno, ho laolwa ke boiphihlelo ba hae ba puo. Puo ke thuto eo e leng motjha o lebisang ho kgetheng seo moithuti a lakatsang ho ba sona, mme haeba e rutwa ka bofokodi e ba le tshita e kgolo kgethong ya seo moithuti a lakatsang ho ba sona hamorao.
Litheresi ke motheo wa ho kgona ho phetha mesebetsi ya letsatsi le letsatsi, mme e na le seabo bokgoning ba moithuti ho tsa bophelo, e leng a se hlokang bophelong ba lefatshe. Puo ke sesebediswa se ka nolofaletsang moithuti maemo a dikamano tsa hae le batho sebakeng se haufi le yena setjhabeng, mme mokgwa oo ho sebetsanwang le puo ka ona o laola katleho kapa ho hloleha ha dikamano dipakeng tsa batho.
DIPHETHO TSA HO ITHUTA
Tekanyo le maikemisetso tse hlalositsweng ka hodimo di tlamahantswe hammoho ho hlahisa Diphetho tsa ho ithuta tse nne. Le ha di ngotswe di arohantswe, di lokela ho nyalanngwa ha di rutwa le ha ho lekanyetswa.
Sephetho sa ho Ithuta sa 1: Ho mamela le ho bua
Moithuti o kgona ho mamela le ho bua ka maikemisetso a fapaneng, le ho ya ka baamohedi ba ditaba le maemo a fapaneng.
Baithuti ba utlwisisa hore ho bua le ho mamela ke ketsahalo tsa phedisano tse etsahalang maemong a itseng le ka maikemisetso a fapaneng esita le ho baamohedi ba ditaba le hore mefuta ya neanotaba ya molomo mmoho le puo e sebediswang maemong a itseng, di fapana ho ya ka maemo. Ba elellwa le ho sebedisa mefuta ya neanotaba ya molomo le puo ya maemo a itseng maemong ao e leng a semolao le ho ao e seng a semolao.
Ho mamela le ho bua ke tshiya e matla ya ho ithuta dithuto tsohle. Ka ho mamela le ho sebedisa mawa a ho bua ka hloko, baithuti ba kgona ho bokella le ho kopanya tsebo, mme ba kgone ho ikahela boitsebelo, ba rarolle mathata, le ho ka tseba ho hlahisa mehopolo le maikutlo a bona ka bokgoni. Ho mamela ka hloko le ka tshekatsheko ho neha baithuti bokgoni ba ho elellwa makgabane le tjhebo ya ditaba, tse patehileng ka hara mefuta ya ditema esita le bokgoni ba ho phepetsa puo e kgethang lehlakore mmoho le e hlohleletsang.
Sephetho sa ho Ithuta sa 2: Ho bala le ho boha
Moithuti o kgona ho bala le ho boha ka kutlwisiso esita le ho fana ka tshekatsheko e hlokolosi, mmoho le ho arabela mefuta e batsi ya ditema.
Bokgoni bo theilweng hantle ba ho bala le ho boha ke tshiya ya ho ithuta dithuto tsohle ka katleho, esita le ho ba le seabo se phethahetseng setjhabeng le dibakeng tsa tshebetso. Baithuti ba bopa le ho hodisa bokgoni ba ho bala le ho boha mefuta ya dingolwa tsa boiqapelo le tse sa ngolwang, ho kenyeleditswe ditema tse tadingwang feela ho iphumanela tlhahisoleseding. Baithuti ba elellwa ka moo mefuta ya dingolwa le tshebediso e tshwanetseng ya puo di totobatsang maikemisetso, baamohedi ba ditaba mmoho le maemo a ditema ka teng.
Baithuti ba sebedisa maano a fapaneng a ho bala le ho boha ho itshetlehuwe haholo hodima sepheo sa bona sa ho bala mmoho le mofuta wa tema eo ba e balang. Ba hlahisa le ho totobatsa mefuta ya ditema, ba hlwaya tsa boitshwaro setjhabeng le dikakanyo, mme ba araba ka tshekatsheko. Ka ho bala le ho boha, baithuti ba batlisisa le ho bontsha dikamano le phedisano dipakeng tsa bona le diphedi tse ding. Ho bala dingolwa tsa boiqapelo ho neha baithuti malebela a hore le bona ba ngole.
Sephetho sa ho Ithuta sa 3: Ho ngola le ho nehelana
Moithuti o kgona ho ngola le ho nehelana ka maikemisetso a batsi a fapaneng, le ho ya ka baamohedi ba ditaba a sebedisa ditlwaelo le dibopeho tse loketseng maemo a fapaneng.
Ho ngola ke sesebediswa se matla sa puisano se dumellang moithuti ho ka bopa mehopolo le ho hlahisa maikutlo a hae ka tsela e hokahaneng. Tlwaelo ya ho ngola e etswang kgafetsa, mme e etswa maemong le meelelong e fapafapaneng ka mesebetsi e itshetlehileng hodima dihlopha tsa dithuto tse fapaneng, e neha baithuti bokgoni ba ho ikutlwahatsa ka tshwanelo le ka boiqapelo. Morero ke ho hlahisa mongodi ya kgonang ho ka ngola ka sena le sane. Ya sebedisang bokgoni ba hae ho hlahisa ditema tse ngotsweng ka maikemisetso a fapaneng, ho kenyeleditswe tse bonwang le ho ya ka mefuta e fapaneng ya phatlalatso.
Sephetho sa ho Ithuta sa 4: Thutapuo le tshebediso ya puo
Moithuti o kgona ho sebedisa dikarolo le ditlwaelo tsa tshebediso ya puo ka tshwanelo le ka ho phethahala
Ka ho sebetsana le mefuta e fapaneng ya ditema, baithuti ba eketsa le ho atolosa tsebo le tshebediso ya bona ya tlotlontswe, mmoho le ho kenya tshebetsong kutlwisiso ya dibopeho tsa puo ka tshwanelo le ka nepahalo. Ba ba le boitemohelo bo hlokolosi ba ka moo makgabane le matla a maemo tse kenyeleditsweng puong, le hore puo e ka ba le tshusumetso e jwang bathong ba bang.
KGAOLO YA 3
DIPHETHO TSA HO ITHUTA, MAEMO A TEKANYETSO, DIKAHARELE MAEMO A TSE ITHUTWANG
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho mamela le ho bua bontsha tsebo ya mawa a fapaneng a puisano ya Moithuti o kgona ho mamela le ho bua ka molomo a sebediswang maemong a fapaneng a maikemisetso a fapaneng, le ho ya ka baamohedi ba phedisano:
ditaba le maemo a fapaneng.
ithuta le ho arolelana maikutlo, bontsha kutlwisiso ya dikgopolo, ananela boitemohelo, sireletsa ntlhakemo, arabela ho itseng ntle le boitokisetso, le ho pheta pale;
qala le ho ntshetsa dipuisano pele ka ho latela ditlwaelo tse nepahetseng tsa ho neha ba bang sebaka sa ho bua, ho tlatseletsa mona le mane, ho etsa dikgothaletso moo ho hlokehang;
nehelana le ho latela ditaelo le ditshupiso ka nepahalo;
ba le seabo dipuisanong tsa dihlotshwana ka ho hlahisa maikutlo le mehopolo eo e leng ya hae esita le ho mamela le ho hlompha mehopolo ya ba bang, ha ho buisanwa ka dintlha tse amanang le kenyeletso ya bohle, dikamano tsa matla, tsa tikoloho, tsa boitshawaro, tsa phedisano le setso, mmoho le tsa ditokelo tsa botho;
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha tsebo ya mawa a fapaneng a puisano ya molomo a sebediswang maemong a phedisano:
ithuta le ho arolelana maikutlo, bontsha kutlwisiso ya dikgopolo, ananela boitemohelo, sireletsa ntlhakemo, arabela ho itseng ntle le boitokisetso, le ho pheta pale;
qala le ho ntshetsa dipuisano pele ka ho latela melao e nepahetseng ya ho neha ba bang sebaka sa ho bua, ho tlatseletsa mona le mane, ho etsa dikgothaletso moo ho hlokehang;
neha le ho latela ditaelo le ditshupiso tse rarahaneng ka nepahalo;
sebedisana ka ho phethahala le ditho tse ding tsa dihlotshwana dipuisanong ka ho hlahisa maikutlo le mehopolo eo e leng ya hae, ho mamela le ho hlompha ya ba bang, esita le ho kena dipakeng a kgutliseta ditaba motjheng ha ho buisanwa ka dintlha tse batsi tse amanang le kenyeletso ya bohle, dikamano tsa matla, tsa tikoloho, tsa boitshwaro, tsa phedisano le setso mmoho le tsa ditokelo tsa botho;
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha tsebo ya mawa a fapaneng a puisano ya molomo a sebediswang maemong a phedisano:
ithuta le ho arolelana maikutlo, bontsha kutlwisiso ya dikgopolo, amanela boitemohelo, sireletsa ntlhakemo, arabela ho itseng ntle le boitokisetso, le ho pheta pale;
qala le ho ntshetsa dipuisano pele ka ho latela melao e nepahetseng ya ho neha ba bang sebaka sa ho bua, ho tlatseletsa mona le mane, ho etsa dikgothaletso moo ho hlokehang;
neha le ho latela ditaelo le ditshupiso tse rarahaneng ka nepahalo;
sebedisana ka ho phethahala le ditho tse ding tsa dihlotshwana dipuisanong ka ho hlahisa maikutlo le mehopolo eo e leng ya hae, ho mamela le ho hlompha ya ba bang, esita le ho kena dipakeng a kgutliseta ditaba motjheng ha ho buisanwa ka dintlha tse batsi tse amanang le kenyeletso ya bohle, dikamano tsa matla, tsa tikoloho, tsa boitshwaro, tsa phedisano le setso mmoho le tsa ditokelo tsa botho;
Ho mamela le ho bua
Moithuti o kgona ho mamela le ho bua ka maikemisetso a fapaneng, le ho ya ka baamohedi ba ditaba le maemo a fapaneng.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
sebedisa mawa a dipuisano ho fihlella tumellano;
ba le seabo dipuisanong tsa diphanele, dingangisanong, diforamong le dikopanong tsa semmuso ka ho latela ditsela tsa tsamaiso tse nepahetseng;
tsebisa sebui ka tshwanele le ho etsa puo ya teboho;
sebedisa bokgoni ba ho buisana ka ho botsa dipotso le ho etsa tlaleho hodima tseo ba iphumanetseng tsona.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
sebedisa mawa a dipuisano ho fihlela tumellano;
ba le seabo dipuisanong tsa diphanele, dingangisanong, diforamong le dikopanong tsa semmuso a latela ditsela tsa tsamaiso tse nepahetseng;
tsebisa sebui ka tshwanela le ho etsa puo ya teboho;
sebedisa bokgoni ba ho buisana ka tsela ya ho botsa dipotso le ho etsa tlaleho ka tshehollo hodima tseo ba iphumanetseng tsona moo ho lokelang.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
sebedisa mawa a dipuisano ho fihlella tumellano;
ba le seabo dipuisanong tsa diphanele, dingangisanong, diforamong le dikopanong tsa semmuso ka ho latela ditsela tsa tsamaiso tse nepahetseng;
tsebisa sebui ka tshwanelo le ho etsa puo ya teboho;
sebedisa bokgoni ba ho buisana ka tsela ya ho botsa dipotso le ho etsa tlaleho ka tshehollo hodima tseo ba iphumanetseng tsona moo ho lokelang.
Maemo a Tekanyetso(Se tswela pele)
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho mamela le ho bua 
 bontsha bokgoni ba ho etsa moralo le dipatlisiso ha a nehelana ka puo ya molomo:
Moithuti o kgona ho mamela le ho bua ka etsa dipatlisiso mabapi le dihlooho tse itseng maikemisetso a fapaneng, le ho ya ka baamohedi ba ka ho tadima mehlodi e fapafapaneng;
ditaba le maemo a fapaneng.
hlophisa dintlha ka kgokahano ka ho kgetha mehopolo ya sehlooho mmoho le dintlha kapa mehlala e loketseng e tshehetsang;
hlwaya le ho kgetha dibopeho tsa ditema, tlotlontswe, dikarolo le ditlwaelo tsa tsebediso ya puo tse loketseng.
lokisa dilelekela le diqetelo ka tsela e phethahetseng.
kenyeletsa disebediswa tse thusang thuto tse loketseng tse bohuwang, tse mamelwang, le tse mamelwang le ho bohuwa hong tse kang ditjhate, diphousetara, dinepe, ditshwantsho, diselaete mmino, modumo le disebediswa tsa eletoroniki.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha bokgoni ba ho etsa moralo le dipatlisiso ha a nehelana ka puo ya molomo:
etsa dipatlisiso mabapi le dihlooho tse itseng ka ho tadima mehlodi e fapaneng;
hlophisa dintlha ka kgokahano ka ho kgetha mehopolo ya sehlooho mmoho le dintlha kapa mehlala e tshehetsang e nepahetseng;
hlwaya le ho kgetha dibopeho tsa di tema, tlotlontswe, dikarolo le ditlwaelo tsa tshebediso ya puo tse loketseng;
lokisa dilelekela le di qetelo ka tsela e phethahetseng;
kenyeletsa disebediswa tse thusang thuto tse loketseng tse bohuwang, tse mamelwang, tse mamelwang le ho bohuwa hong tse kang ditjhate, diphosetara, dinepe, diselaete ditshwantsho, mmino, modumo le disebediswa tsa eletoroniki.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha bokgoni ba ho etsa moralo le dipatlisiso ha a nehelana ka puo ya molomo:
etsa dipatlisiso mabapi le dihlooho tse itseng ka ho tadima mehlodi e batsi e fapaneng;
hlophisa dintlha ka kgokahano ka ho kgetha mehopolo ya sehlooho mmoho le dintlha tseding, kapa mehlala e tshehetsang e nepahetseng;
hlwaya le ho kgetha dibopeho tsa tema, tlotlontswe, dikarolo le ditlwaelo tsa tshebediso ya puo tse loketseng;
lokisa dilelekela le di qetelo ka tsela e phethahetseng;
kenyeletsa disebediswa tse thusang thuto tse loketseng tse bohuwang, tse mamelwang, tse mamelwang le ho bohuwa hong tse kang ditjhate, diphosetara, dinepe, diselaete ditshwantsho, mmino, modumo le disebediswa tsa eletoroniki.
Maemo a Tekanyetso (Se tswela pele)
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho mamela le ho bua 
 bontsha bokgoni ba ho mamela le ho etsa nehelano ya molomo ka bolokolohi le ka
Moithuti o kgona ho mamela le ho bua ka boikutlwahatso: maikemisetso a fapaneng, le ho ya ka baamohedi ba hlwaya le ho sebedisa dibetsa tsa bonono le ditaba le maemo a fapaneng. bokgabo tse kang mabotsi, kgefutso, le phetapheto;
sebedisa sehalo, tlhahiso ya lentswe, lebelo, ho tadimana le bao ho buuwang le bona, seemo le tshebediso ya mmele ka nepahalo le ho arabela ka tshwanelo;
qapodisa mantswe ntle le ho nyotobetsa moelelo;
bontsha kutlwisiso ya ditema tsa molomo ka ho ngola mehopolo ya sehlooho le/kapa e tshehetsang, ka ho ngola dintlha /dinoutsu, mananenetefatso, kakaretso le/kapa ho pheta ditaba hape le ho hlalosa;
mamela ka tshetshefo le ho araba dipotso tse hlokang tlhakisetso.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha bokgoni ba ho mamela le ho etsa nehelano ya molomo ka bolokolohi le ka boikutlwahatso:
sebedisa le ho lekola, dibetsa tsa bonono le bokgabo tse kang mabotsi, kgefutso, le phetapheto;
sebedisa sehalo, tlhahiso ya lentswe, lebelo, ho tadimana le bao ho buuwang le bona, seemo le tshebediso ya mmele ka nepahalo le ho arabela ka tshwanelo;
qapodisa mantswe ntle le ho nyotobetsa moelelo;
bontsha kutlwisiso ya ditema tsa molomo ka ho ngola mehopolo ya sehlooho le/kapa e e tshehetsang, ka ho ngola dintlha /dinoutsu, mananenetefatso, kakaretso le ho ngola ka mantswe a hao le/kapa ho pheta ditaba hape le ho hlalosa;
mamela ka tshetshefo le ho araba dipotso bakeng sa tlhakisetso.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha bokgoni ba ho mamela le ho nehelano ya molomo ka bolokolohi le ka boikutlwahatso:
sebedisa le ho lekola dibetsa tsa bonono le bokgabo tse kang mabotsi, kgefutso le phetapheto;
sebedisa sehalo, tlhahiso ya lentswe, lebelo, ho tadimana le bao ho buuwang le bona, seemo le tshebediso ya mmele le ho arabela ka tshwanelo;
qapodisa mantswe ntle le ho nyotobetsa moelelo;
bontsha kutlwisiso ya ditema tsa molomo ka ho ngola mehopolo ya sehlooho le/kapa e e tshehetsang, ka ho ngola dintlha /dinoutsu, mananenetefatso, kakaretso le ho ngola ka mantswe a hao le/kapa ho pheta ditaba hape le ho hlalosa;
mamela ka tshetshefo le ho arabela dipotso bakeng sa tlhakisetso.
Maemo a Tekanyetso (Se tswela pele)
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho mamela le ho bua 
 bontsha temoho e hlokolosi ya tshebediso ya puo maemong a dipuisano tsa molomo: Moithuti o kgona ho mamela le ho bua ka sebedisa le ho lekola setaele le rejistara tse maikemisetso a fapaneng, le ho ya ka baamohedi ba tsamaelanang le maikemisetso, baamohedi ditaba le maemo a fapaneng. ba ditaba le maemo;
hlwaya le ho sebedisa dithekiniki tse nang le tshusumetso;
elellwa tshehetso ya dintlhakemo le kahlolo e itshetlehileng dintlheng esita le ho lemoha phapang dipakeng tsa hoo e leng dintlha le hoo e leng mehopolo feela;
etsa diqeto le dikahlolo, mme a di tshehetse ka bopaki;
elellwa ka moo moelelo o ka fetofetolwang ke ho kenyeletsa kapa ho tlohellwa ka boomo ha tlhahisoleseding;
ela hloko le ho hlalosa tshusumetso ya mefuta ya puo e jwalo ka puo e thekenikale le jakone;
elellwa kamano dipakeng tsa puo le setso mmoho le dipakeng tsa puo le matla;
elellwa le ho phepetsa puo e totobetseng e fehlang maikutlo le puo e nang le tshutshumetso, puo e leeme, e nang le tshekamelo, e tadimang dintho ka lehlakore le le leng feela jwalo ka poropaganda le dipapatso.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha temoho e hlokolosi ya tshebediso ya puo maemong a dipuisano tsa molomo:
sebedisa le ho lekola setaele le rejistara tse tsamaelanang le maikemisetso, baamohedi ba ditaba le maemo;
hlwaya le ho sebedisa mefuta e fapaneng e batsi ya dithekiniki tse nang le tshusumetso;
lekola tshehetso ya dintlhakemo le kahlolo e itshetlehileng dintlheng esita le holemoha phapang dipakeng tsa hoo e leng dintlha le hoo e leng mehopolo feela;
etsa diqeto le dikahlolo mme a tiise ka bopaki;
hlalosa ka moo moelelo o ka fetofetolwang ke ho kenyeletsa kapa ho tlohellwa ka boomo ha tlhahisoleseding;
lekola kamano dipakeng tsa puo le setso mmoho le dipakeng tsa puo le matla;
elellwa le ho phepetsa puo e patehileng e fehlang maikutlo le puo e nang le tshusumetso, puo e leeme, e nang le tshekamelo le ho tadima dintho ka lehlakore le le leng feela jwalo ka propaganda le dipapatso.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha temoho e hlokolosi ya tshebediso ya puo maemong a dipuisano tsa molomo:
sebedisa le ho lekola setaele le rejistara tse tsamaelanang le maikemisetso, baamohedi ba ditaba le maemo;
hlwaya le ho sebedisa mefuta e fapaneng e batsi ya dithekiniki tse nang tshusumetso;
lekola tsehetso ya dintlhakemo le kahlolo e itshetlehileng dintlheng esita le ho lemoha phapang dipakeng tsa hoo e leng dintlha le mehopolo feela;
etsa diqeto le dikahlolo, mme a tiise ka bopaki;
hlalosa ka moo moelelo o ka fetofetolwang ke ho kenyeletsa kapa ho tlohellwa ka boomo ha tlhahisoleseding;
lekola kamano dipakeng tsa puo le setso mmoho le dipakeng tsa puo le matla;
elellwa le ho phepetsa puo e patehileng e fehlang maikutlo le puo e nang le tshusumetso, e leeme, e nang le tshekamelo le ho tadima dintho ka lehlakore le le leng feela jwalo ka propaganda le dipapatso.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho bala le ho boha bontsha mawa a fapaneng a ho bala le ho boha
Moithuti o kgona ho bala le ho boha ka kutlwisiso ka kutlwisiso le ka kananelo:
esita le ho fana ka tshekatsheko e hlokolosi, mmoho botsa dipotso e le ho ka etsa dikakanyo;le ho arabela mefuta e batsi ya ditema.
okola ditema ka sepheo sa ho hlwaya mehopolo ya sehlooho ka ho bala dihlooho, dilelekela, diratswana tse qalang le dipolelo tse lelekelang dirapa;
tlodisa ditema mahlo ho fumana dintlha tse tshehetsang;
bala ka bolokolohi le ka ho tsepamisa maikutlo ho ya ka maikemisetso le mosebetsi o o tema e o reretsweng;
akaretsa mehopolo ya sehlooho le e e tshehetsang ka dintlha le/kapa diratswana;
fumana moelelo wa mantswe a sa tlwaelehang kapa ditshwantsho ditemeng tse kgethilweng ka ho sebedisa tsebo ya melao ya tshebediso puo, bokgoni ba ho bokella mantswe mmoho ho bontsha kutlwisiso ha ho balwa, bokgoni ba ho utulla moelelo wa mantswe ho ya ka tshebediso ya ona, modumo, mmala, moralo, ho dula ha tema le ka ho sebedisa ditho tsa kutlo;
bala hape, ho boha hape le ho boeletsa seo a se badileng/bohileng ka sepheo sa ho matlafatsa kutlwisiso.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha mawa a fapaneng a ho bala le ho boha ka kutlwisiso le ka kananelo:
botsa dipotso e le ho ka etsa dikakanyo;
okola ditema ka sepheo sa ho hlwaya mehopolo ya sehlooho ka ho bala dihlooho, dilelekela, diratswana tse qalang le dipolelo tse lelekelang dirapa;
tlodisa ditema mahlo ho fumana dintlha tse tshehetsang;
bala ka bolokolohi le ka ho tsepamisa maikutlo ho ya ka maikemisetso le mosebetsi o o tema e o reretsweng;
akaretsa mehopolo ya sehlooho le e e tshehetsang ka dintlha le/kapa diratswana;
fumana meelelo ya mantswe a sa tlwaelehang kapa ya ditshwantsho maemong a fapaneng ka ho sebedisa tsebo ya melao ya tshebediso ya puo, bokgoni ba ho bokella mantswe mmoho ho bontsha kutlwisiso ha ho balwa, bokgoni ba ho utulla moelelo wa mantswe ho ya ka tshebediso ya ona, modumo, mmala, moralo, ho dula ha tema le ka ho sebedisa ditho tsa kutlo;
bala hape, boha hape le ho boeletsa seo a se badileng/bohileng ka sepheo sa ho matlafatsa kutlwisiso.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha mawa a fapaneng a ho bala le ho boha ka kutlwisiso le ka kananelo:
botsa dipotso e le ho ka etsa dikakanyo;
okola ditema ka sepheo sa ho hlwaya mehopolo ya sehlooho ka ho bala dihlooho, dilelekela, diratswana tse qalang le dipolelo tse lelekelang dirapa;
tlodisa ditema mahlo ho fumana dintlha tse tshehetsang;
bala ka bolokolohi le ka ho tsepamisa maikutlo ho ya ka maikemisetso le mosebetsi o o tema e o reretsweng;
akaretsa mehopolo ya sehlooho le e e tshehetsang ka dintlha le/kapa diratswana;
fumana meelelo ya mantswe a sa tlwaelehang kapa ya ditshwantsho maemong a batsi a fapaneng ka ho sebedisa tsebo ya melao ya tshebediso ya puo, bokgoni ba ho bokella mantswe mmoho ho bontsha kutlwisiso ha ho balwa, bokgoni ba ho utulla moelelo wa mantswe ho ya ka tshebediso ya ona, modumo, mmala, moralo, ho dula ha tema le ka ho sebedisa ditho tsa kutlo;
bala hape, boha hape le ho boeletsa seo a se badileng/bohileng ka sepheo sa ho matlafatsa kutlwisiso.
Maemo a Tekanyetso(Se tswela pele)
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho bala le ho boha 
 hlalosa meelelo ya mefuta e batsi, e fapafapaneng ya ditema tse ngotsweng, tse
Moithuti o kgona ho bala le ho boha ka kutlwisiso bohuwang, tse mamelwang, le tse mamelwang le esita le ho fana ka tshekatsheko e hlokolosi, mmoho ho bohuwa hong: le ho arabela mefuta e batsi ya ditema.
fumana tlhahisoleseding le dintlha tse loketseng ho tswa ditemeng;
hlalosa kamoo kgetho le tlohelo ya dintlha tse itseng di bopang moelelo ka teng ditemeng;
lemoha phapano dipakeng tsa hoo e leng dintlha le hoo e leng mehopolo feela, le ho arabela ka tsela eo e leng ya hae;
elellwa phapano dipakeng tsa moelelo o otlolohileng le o akanngwang;
hlalosa ntlhakemo ya mongodi/mophetwa/
le/kapa mopheti, mme a nehelane ka bopaki bo tshehetsang, bo hlahang temeng;
sekaseka tshusumetso e hlahiswang ke tshebediso ya mefuta e batsi ya mekgabisopuo le mawa a ho nehelana ka ditaba ka puo e kgahlisang mmoho le a bonono le bokgabo, a jwalo ka tshwantshanyo, tshwantshiso, pheteletso, kobiso, tshebediso ya matshwao (disimbolo), sehlohlolo, mothipoloho, aptronime, khakhafoni, mabitsohokwa, lebotsi, alithreshene le asonense, aposetrofi, meelelongata, kganyetsano, komelo, lefosisanako, phetolabitso, leetsisa, lepata, mothofatso motapo, phoqo, seemela, tarakanyo, tarakanyo e etswang ka boomo ka tshebediso ya mantswe, kgetho ya mantswe, tatolano, karaburetso moelelong wa ditema;
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
lekola moelelo wa mefuta e batsi e fapafapaneng ya ditema tse ngotsweng, tse bohuwang, tse mamelwang, le tse mamelwang le ho bohuwa hong:
fumana tlhahisoleseding le dintlha tse loketseng ho tswa ditemeng;
sekaseka kamoo kgetho le tlohelo ya dintlha tse itseng di amang moelelo ka teng ditemeng;
lemoha phapano dipakeng tsa hoo e leng dintlha le hoo e leng mehopolo feela, le ho hlalosa karabelo ya hae;
hlalosa phapang dipakeng tsa moelelo o otlolohileng le o akanngwang;
hlalosa ntlhakemo ya mongodi/mophethi/ le/kapa mophetwa mme a nehelana ka bopaki bo tshehetsang bo hlahang temeng;
sekaseka tshusumetso e hlahiswang ke tshebediso ya mefuta e batsi e fapaneng ya mekgabisopuo, le mawa a ho neela ditaba ka tsela a kgahlisang, mmoho le a bonono le bokgabo a jwalo ka tshwantshanyo tshwantshiso, pheteletso, kobiso, tshebediso ya matshwao (disimbolo), sehlohlolo, mothipoloho, aptronime, khakhafoni, mabitsohokwa, lebotsi, alithereshene le asonense, aposetrofi, meelelongata, kganyetsano, komelo, lefosisanako, phetolabitso, leetsisa, lepata, mothofatso, motapo, phoqo, seemela, tarakanyo, tarakanyo, e etswang ka boomo ka tshebediso ya mantswe, tatolano, karaburetso moelelong wa ditema;
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
lekola moelelo wa mefuta e batsi e fapafapaneng ya ditema tse ngotsweng, tse bohuwang, tse mamelwang, le tse mamelwang le ho bohuwa hong:
fumana tlhahisoleseding le dintlha tse loketseng ho tswa ditemeng;
sekaseka kamoo kgetho le tlohelo ya dintlha tse itseng di amang moelelo ka teng ditemeng;
lemoha phapano dipakeng tsa hoo e leng dintlha le hoo e leng mehopolo feela, le ho tiisa karabelo ya hae;
hlalosa phapano dipakeng tsa moelelo o otlolohileng le o akanngwang;
hlalosa ntlhakemo ya mongodi/mophethi/ le/kapa mophetwa mme a nehelana ka bopaki bo kgolehang, bo tshehetsang ho tswa temeng;
sekaseka tshusumetso e hlahiswang ke tshebediso ya mefuta e batsi e fapaneng ya mekgabisopuo, le mawa a ho nehela ditaba ka tsela e kgahlisang, mmoho le a bonono le bokgabo a jwalo ka tshwantshanyo tshwantshiso, pheteletso, kobiso, tshebediso ya matshwao (disimbolo), sehlohlolo, mothipoloho, aptronime, khakhafoni, mabitsohokwa, lebotsi, alithereshene le asonense, aposetrofi, meelelongata, kganyetsano, komelo, lefosisanako, phetolabitso, leetsisa, lepata, mothofatso, motapo, phoqo, seemela, tarakanyo, tarakanyo e etswang ka boomo ka tshebediso ya mantswe, tatolano, karaburetso moelelong wa ditema;
Ho bala le ho boha
Moithuti o kgona ho bala le ho boha ka kutlwisiso esita le ho fana ka tshekatsheko e hlokolosi, mmoho le ho arabela mefuta e batsi ya ditema.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
hlalosa diqeto tsa mongodi le ho di bapisa le tsa hae;
fumana moelelo le ho lekola ditema tse tlwaelehileng tse tshwantshisitsweng;
nehelana le ho tshehetsa dikarabelo tsa hae tse qholoditsweng ke ditema.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
lekola diqeto tsa mongodi tse itshetlehileng hodima dintlha tse itseng le ho di bapisa le tsa hae;
fumana moelelo le ho lekola mefuta e fapaneng ya ditema tse tlwaelehileng tse tshwantshisitsweng;
nehelana le ho tiisa dikarabelo tsa hae tse qholoditsweng ke ditema ka ho itshepa.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
lekola diqeto tsa mongodi tse itshetlehileng hodima dintlha tse itseng le ho di bapisa le tsa hae;
fumana moelelo le ho lekola mefuta e batsi e fapaneng ya ditema tse tlwaelehileng tse tshwantshisitsweng;
nehelana le ho tiisa dikarabelo tsa hae tse qholoditsweng ke ditema ka ho itshepa.
Maemo a Tekanyetso (Se tswela pele)
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho bala le ho boha 
 hlalosa kamoo puo le ditshwantsho di ka bontshang le ho bopa makgabane le tjhadimo ka
Moithuti o kgona ho bala le ho boha ka kutlwisiso teng ditemeng:
esita le ho fana ka tshekatsheko e hlokolosi, mmoho lekola makgabane, tjhadimo le ditumelo tse le ho arabela mefuta e batsi ya ditema. itshetlehileng hodima tsa phedisano, setso le tsa dipolotiki tse jwalo ka dintlha tse amang bong, mekga ya batho, dilemo, dikamano tsa matla, tokelo tsa botho, kenyeletso ya bohle le dintlha tse amanang le tikoloho;
hlalosa kamoo leeme, tshekamelo le kgethollo di hlahellang ka teng.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
lekola kamoo puo le ditshwantsho di ka bontshang le ho bopa makgabane le tjhadimo ka teng ditemeng:
lekola makgabane, tjhadimo le ditumelo tse itshetlehileng hodima tsa phedisano, setso le tsa dipolotiki tse jwalo ka dintlha tse amang bong, mekga ya batho, dilemo, dikamano tsa matla, tokelo tsa botho, kenyeletso ya bohle le dintlha tse amanang le tikoloho;
sekaseka ka moo leeme, tshekamelo le kgethollo di hlahellang ditemeng ka teng.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
lekola kamoo puo le ditshwantsho di ka bontshang le ho bopa makgabane le tjhadimo ka teng ditemeng:
lekola makgabane, tjhadimo le ditumelo tse itshetlehileng hodima tsa phedisano, setso le tsa dipolotiki tse jwalo ka dintlha tse amang bong, mekga ya batho, dilemo, dikamano tsa matla, tokelo tsa botho, kenyeletso ya bohle le dintlha tse amanang le tikoloho;
sekaseka ka moo leeme, tshekamelo le kgethollo di hlahellang ka teng ditemeng le tsela eo di amang moelolo ka yona.
Maemo a Tekanyetso
Se tswela pele
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho bala le ho boha 
 utulla dibopeho tsa sehlooho tsa ditema le ho hlalosa kamoo di phehisang tlhahisong ya Moithuti o kgona ho bala le ho boha ka kutlwisiso moelelo (dintlha tsena di se sebetswe ka esita le ho fana ka tshekatsheko e hlokolosi, mmoho bonngwe): le ho arabela mefuta e batsi ya ditema.
ditema tsa kgokahano le tsa boiqapelo:
hlwaya le ho hlalosa maikemisetso, sebopeho le tshebediso ya puo ditemeng ho habahanya le dithuto tsohle, tse kang ditlaleho, mekgwa ya tsamaiso, pheta hape, tlhahiso ya ditaba le ditlhaloso;
hlwaya le ho hlalosa tshusumetso ya tshebediso ya dithekeniki tse kang tshebediso ya mofuta o itseng wa mongolo le boholo, dihlooho le dihloohwana.
ditema tsa dingolwa:
pale /padi, pale e kgutshwane, dingolwa tsa setso/neanotaba/ditshomo, meqoqo hlalosa kgodiso ya poloto, ya sekapoloto, ya kgohlano, ya mophetwa le seabo sa mopheti moo ho lokelang;
hlwaya le ho hlalosa melaetsa le mokotaba esita le ho di amahanya le dikarolwana/ ditemana tse kgethilweng temeng yohle;
hlalosa kamoo boitshetleho le tikoloho/ di amang mophetwa le/kapa mokotaba ka teng;
hlwaya maikutlo a temana/sengolwa, nako le diqetello.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
utulla le ho lekola dibopeho tsa sehlooho tsa ditema le ho hlalosa kamoo di phehisang tlhahisong ya moelelo (dintlha tsena di se sebetswe ka bonngwe)
ditema tsa kgokahano le tsa boiqapelo:
hlwaya le ho hlalosa sepheo, sebopeho le tshebediso ya puo ditemeng ho habanya le dithuto tsohle tse kang ditlaleho, mekgwa ya tsamaiso, pheta hape, tlhahiso ya ditaba le ditlhaloso;
hlwaya le ho lekola tshusumetso ya tshebediso ya dithekeniki tse kang tshebediso ya mofuta wa mongolo le boholo, dihlooho le dihloohwana ditemeng.
ditema tsa dingolwa:
pale /padi, pale e kgutshwane, dingolwa tsa setso/neanotaba/ditshomo, meqoqo sekaseka kgodiso ya poloto, ya sekapoloto, ya kgohlano, ya mophetwa le seabo sa mopheti moo ho lokelang;
fihlela moelelo le ho lekola melaetsa le mokotaba, a di amahanya le ditema tse kgethilweng temeng yohle;
lekola ka moo boitshetleho le tikoloho (sebaka) di amang mophetwa le/kapa mokotaba ka teng;
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
utulla le ho lekola dibopeho tsa sehlooho tsa ditema le ho hlalosa kamoo di phehisang tlhahisong ya moelelo (dintlha tsena di se sebetswe ka bonngwe)
ditema tsa kgokahano le tsa boiqapelo:
hlwaya le ho hlalosa sepheo, sebopeho le tshebediso ya puo ditemeng ho habanya le dithuto tsohle tse kang ditlaleho, mekgwa ya tsamaiso, pheta hape, tlhahiso ya ditaba le ditlhaloso;
hlwaya le ho lekola tshusumetso ya tshebediso ya dithekeniki tse kang tshebediso ya mofuta wa mongolo le boholo, dihlooho le dihloohwana ditemeng.
ditema tsa dingolwa:
pale /padi, pale e kgutshwane, dingolwa tsa setso/neanotaba/ditshomo, meqoqo sekaseka kgodiso ya poloto, ya sekapoloto, ya kgohlano, ya mophetwa le seabo sa mopheti moo ho lokelang;
fihlela moelelo le ho lekola melaetsa le mokotaba, a di amahanya le ditema tse kgethilweng temeng yohle;
lekola ka moo boitshetleho le tikoloho, nako le sebaka di amang mophetwa le/kapa mokotaba ka teng;
Maemo a Tekanyetso(Se tswela pele)
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho bala le ho boha thothokiso (ho kenyeleditswe dithoko):
hlalosa ka moo kgetho ya mantswe, karaburetso, tshebediso ya modumo di
Moithuti o kgona ho bala le ho boha ka kutlwisiso amang maikutlo, moelelo le mokotaba ka esita le ho fana ka tshekatsheko e hlokolosi, mmoho teng;
le ho arabela mefuta e batsi ya ditema.
hlalosa ka moo molathothokiso, temanathothokiso, morumo raeme, morethetho le matshwao a puo di bopang moelelo ka teng;
terama le ho ithuta ka difilimi:
hlalosa kamano dipakeng tsa puisano le diketsahalo mmoho le baphetwa le mokotaba;
hlalosa poloto, sekapoloto, popo ya mophetwa, kgohlano le sepheo sa terama;
hlwaya sebopeho sa diketsahalo le ho hlalosa ditlhophiso tsa kalaneng.
ditema tse bohuwang, tse mamelwang le tsa mefuta e fapaneng ya dipuisano:
ho ithuta ka difilimi le tshwantshiso/terama ya televishene le ya radio:
hlalosa tshebediso ya dithekeniki tsa disebediswa tse bohuwang, tse mamelwang, le tse bohuwang le ho mamelwa hong tse jwalo ka tshebediso ya mmala, seka-sehlooho, popeho ya sesebediswa, puisano, mmino, modumo, tshebediso ya mabone, bohlophisi, ho foreima, setaele sa ho nka ditshwantsho, thekeniki tsa tshebediso ya khamera, qatsohiso ya tulo ya setswantsho ka pele kapa ka morao;
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
thothokiso (ho kenyeleditswe dithoko):
hlalosa ka moo kgetho ya mantswe, karaburetso, tshebediso ya modumo di amang maikutlo, moelelo le mokotaba ka teng;
hlalosa ka moo molathothokiso, temanathothokiso, morumo/raeme, morethetho le matshwao a puo di bopang moelelo ka teng.
terama le ho ithuta ka difilimi:
sekaseka puisano le diketsahalo le kamoo di amang mophetwa le mokotaba;
lekola poloto, sekapoloto, popo ya mophetwa, kgohlano, sepheo sa terama le dintlha tse lemohuwang ke babohi empa di patetswe mophetwa terameng;
ditema tse bohuwang, tse mamelwang le tsa mefuta e fapaneng ya dipuisano:
ho ithuta ka difilimi le tshwantshiso/terama ya televishene le ya radio:
lekola tshusumetso ya tshebediso ya dithekeniki tsa disebediswa tse bohuwang, tse mamelwang le tse mamelwang le ho bohuwa hong tse jwalo ka tshebediso ya mmala, seka-sehlooho, popeho ya sesebediswa, puisano, mmino, modumo, tshebediso ya mabone, bohlophisi, ho foreima, setaele sa ho kuka ditshwantsho, thekeniki tsa tshebediso ya khamera, qatsohiso ya tulo ya setshwantsho ka pele kapa ka morao;
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
thothokiso (ho kenyeleditswe dithoko):
sekaseka ka moo kgetho ya mantswe, karaburetso, tshebediso ya modumo di amang maikutlo, moelelo le mokotaba ka teng;
sekaseka ka moo molathothokiso, temanathothokiso, morumo/raeme, morethetho le matshwao a puo di bopang moelelo ka teng.
terama le ho ithuta ka difilimi:
sekaseka puisano le diketsahalo le kamoo di amang le mmoho le mophetwa le mokotaba;
lekola poloto, sekapoloto, popo ya mophetwa, kgohlano, sepheo sa terama le dintlha tse lemohuwang ke bobohi empa di patetswe mophetwa terameng;
ditema tse bohuwang, tse mamelwang le tsa mefuta e fapaneng ya dipuisano:
ho ithuta ka difilimi le tshwantshiso/terama ya televishene le ya radio:
lekola tshusumetso ya tshebediso ya dithekeniki tsa disebediswa tse bohuwang, tse mamelwang le tse mamelwang le ho bohuwa hong tse jwalo ka tshebediso ya mmala, seka-sehlooho, popeho ya sesebediswa, puisano, mmino, modumo, tshebediso ya mabone, bohlophisi, ho foreima, setaele sa ho kuka ditshwantsho, thekeniki tsa tshebediso ya khamera, qatsohiso ya tulo ya setshwantsho ka pele kapa ka morao;
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho ngola le ho nehelana bontsha bokgoni ba ho etsa moralo wa ho ngola
Moithuti o kgona ho ngola le ho nehelana ka ho tadimilwe maikemisetso, baamohedi ba maikemisetso a batsi a fapaneng le ho ya ka ditaba mmoho le maemo tse itseng:
hlalosa ditlhoko tsa mesebetsi e fapaneng;
baamohedi ba ditaba a sebedisa ditlwaelo le hlwaya baamohedi ba ditaba bao a ba dibopeho tse loketseng maemo a fapaneng. ngollang le sepheo sa ho ngola jwalo ka ho phetela, ho thabisa, ho kgothaletsa, ho susumetsa, le ho tshehetsa ntlha e itseng, ho hlalosa, ho tsebisa, ho sekaseka, ho lokodisa le ho hlohlelletsa;
hlwaya le ho hlalosa mefuta ya ditema tse lokelang ho hlahiswa tse kang tsa kgopolotaba, tse nehelanang ka tlhahisoleseding, tsa boiqapelo, tsa kgokahano le tsa mefuta e fapaneng ya dipuisano;
etsa qeto ka, le ho sebedisa setaele se loketseng ntlhakemo (ka moo a tla pheta ditaba ka teng) le sebopeho sa ditema;
batlisisa dihlooho ho tswa mehloding e fapaneng e batsi le ho rekota diphetho;
batla, fumana, kgetha, hlophisa le ho hokahanya tlhahisoleseding ho tswa mehloding e fapaneng;
fetolela tlhahisoleseding e hlwailweng ho tswa sebopehong se seng ho ya ho se seng, jwalo ka ho tswa ho sa kerafo ho ya diratswaneng;
hlahisa le ho hlophisa mehopolo e hokahaneng ka ho sebedisa ditekiniki tse kang mmapa wa monahano, ditshwantsho, lenane la mantswe a sehlooho le tjhate e supang tatellano ya diketsahalo;
sebedisa dielemente tse bonwang le tsa ho rala tse kgethilweng ka tshwanelo.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha bokgoni ba ho etsa moralo wa ho ngola ho tadimilwe sepheo, baamohedi ba ditaba mmoho le maemo tse itseng:
hlalosa ditlhoko tsa mosebetsi o phephetsang;
hlwaya baamohedi ba ditaba bao a ba ngollang le sepheo sa ho ngolla jwalo ka ho phetela, ho thabisa, ho susumetsa, ho hlahisa le ho tshehetsa ntlha e itseng, ho hlalosa, ho tsebisa, ho sekaseka, ho lokodisa ho hlohlelletsa;
hlwaya le ho hlalosa mefuta ya ditema tse lokelang ho hlahiswa, tse kang tsa kgopolotaba, tse nehelanang ka tlhahisoleseding, tsa boiqapelo, tsa kgokahano le tsa mefuta e fapaneng ya dipuisano;
etsa qeto ka, le ho sebedisa setaele se loketseng ntlhakemo (ka moo a tla pheta ditaba ka teng) le sebopeho sa ditema;
batlisisa dihlooho tse rarahaneng ho tswa mehloding e fapaneng e batsi le ho rekota diphetho a sebetsa ka boyena;
batla, fumana, ho kgetla, ho hlophisa le ho hokahanya tlhahisoleseding ho tswa mehloding e fapaneng ka boyena;
fetolela metuta ya tlhahisoleseding ho tswa sebopehong se seng ho ya ho se seng, jwalo ka ho tswa ho sa kerafo ho ya diratswaneng;
hlahisa le ho hlophisa mehopolo e hokahaneng ka ho sebedisa ditekenike tse kang mmapa wa monahano, ditshwantsho, lenane la mantswe a sehlooho, le tjhate e supang tatellano ya diketsahalo;
sebedisa mefuta e fapaneng ya dielemente tse bonwang le tsa ho rala tse kgethilweng ka tshwanelo.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha bokgoni ba ho etsa moralo wa ho ngola ho tadimilwe sepheo, baamohedi ba ditaba mmoho le maemo tse itseng:
hlalosa ditlhoko tsa mosebetsi o phephetsang;
hlwaya baamohedi ba ditaba bao a ba ngollang le sepheo sa ho ngolla jwalo ka ho phetela, ho thabisa, ho kgothaletsa, ho hlahisa le ho tshehetsa ntlha e itseng, ho hlalosa, ho tsebisa, ho sekaseka, ho lokodisa ho hlohlelletsa;
hlwaya le ho hlalosa mefuta ya ditema tse lokelang ho hlahiswa, tse kang tsa kgopolotaba, tse nehelanang ka tlhahisoleseding, tsa boiqapelo, tsa kgokahano le tsa mefuta e fapaneng ya dipuisano;
etsa qeto ka, le ho sebedisa setaele se loketseng ntlhakemo (ka moo a tla pheta ditaba ka teng) le sebopeho sa ditema ka kgoneho;
batlisisa dihlooho tse rarahaneng ho tswa mehloding e fapaneng e batse le ho rekota diphetho ka nepahalo a sebetsa ka boyena;
batla, fumana, ho kgetla, ho hlophisa le ho hokahanya tlhahisoleseding ho tswa mehloding e fapaneng ka boyena;
fetolela metuta ya tlhahisoleseding e batsi e fapaneng ho tswa sebopehong se seng ho ya ho se seng, jwalo ka ho tswa ho sa kerafo ho ya diratswaneng;
hlahisa le ho hlophisa mehopolo e hokahaneng ka ho sebedisa ditekenike tse kang mmapa wa monahano, ditshwantsho, lenane la mantswe a sehlooho, le tjhate e supang tatellano ya diketsahalo;
sebedisa mefuta e batsi e fapaneng ya dielemente tse bonwang le tsa ho rala tse kgethilweng ka tshwanelo.
Maemo a Tekanyetso
Se tswela pele
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho ngola le ho nehelana 
 bontsha tshebediso ya mawa le malepa a ho ngola moralo wa pele: Moithuti o kgona ho ngola le ho nehelana ka sebedisa mehopolo ya sehlooho le e e maikemisetso a batsi a fapaneng le ho ya ka tshehetsang ho tswa mohatong wa boitokisetso;
baamohedi ba ditaba a sebedisa ditlwaelo le etsa boiteko ba ho hlahisa sebopeho le dibopeho tse loketseng maemo a fapaneng. setaele se itseng sa tema ka sepheo sa ho ngola ka boiqapelo;
hlwaya le ho sebedisa disebediswa tsa setaele le bokgabo/bonono tse kang dikapuo, kgetho ya mantswe, tlhaloso e hlakileng, tlhahiso ya maitutlo, setaele le tjhadimo tseo e leng tsa hae, tshebediso ya matshwao (disimbolo), mmala, ho dula ha ditema le modumo ka tshwanelo;
sebedisa mefuta e fapaneng ya dipolelo le dipolelo tsa bolele le dibopeho tse fapaneng;
sebedisa ditlwaelo tse sebediswang ho bopa diratswana ho netefatsa kgokahano ka ho sebedisa dipolelo tse jereng moelelo wa sehlooho wa seratswana, selelekela le qetelo, tatellano e utlwahang ya diratswana, sesosa le sephetho mmhoho le papiso le phapano;
sebedisa makopanyi, maemedi le mahlalosi ho tiisa momahano ditemeng.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha tshebediso ya mawa le malepa a tswetseng pele a ho ngola moralo wa pele:
sebedisa mehopolo ya sehlooho le e e tshehetsang ka phethahalo ho tswa mohatong wa boitokisetso;
etsa boiteko ba ho hlahisa sebopeho le setaele se itseng sa tema ka sepheo sa ho ngola ka boiqapelo;
hlwaya le ho sebedisa mefuta e fapaneng ya disebediswa tsa setaele le ya puo ya bokgabo/bonono ka tshwanelo, tse kang dikapuo, kgetho ya mantswe, tlhaloso e hlakileng, tlhahiso ya maikutlo le setaele tseo e leng tsa hae, sehalo, matshwao (disimbolo), mmala, qatsohiso ya setshwantsho mmoho le medumo;
sebedisa mefuta e batsi e fapaneng ya dipolelo le dipolelo tsa bolelele le dibopeho tse fapaneng ka phethahalo;
sebedisa ditlwaelo tse sebediswang ho bopa diratswana ka nepahalo ho netefatsa kgokahano ka ho sebedisa dipolelo tse jereng moelelo wa sehloho wa tema, selelekela le qetelo, tatellano e utlwahang ya diratswana, sesosa le sephetho, mmoho le papiso le phapano;
sebedisa makopanyi, maemedi, le mahlalosi ho bopa le ho tiisa momahano.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha tshebediso ya mawa le malepa a tswetseng pele a ho ngola moralo wa pele:
sebedisa mehopolo ya sehlooho le e e tshehetsang ka phethahalo ho tswa mohatong wa boitokisetso;
etsa boiteko ka ba ho hlahisa sebopeho le setaele se itseng sa tema ka sepheo sa ho ngola ka boiqapelo;
hlwaya le ho sebedisa mefuta e batsi e fapaneng ya disebediswa tsa setaele le puo ya bokgabo/bonono ka tshwanelo, tse kang dikapuo, kgetho ya mantswe, tlhaloso e hlakileng, tlhahiso ya maikutlo le setaele tseo e leng tsa hae, sehalo, matshwao (disimbolo), mmala, qatsohiso ya setshwantsho mmoho le medumo;
sebedisa mefuta e batsi e fapaneng ya dipolelo le dipolelo tsa bolele le dibopeho tse fapaneng ho fumana sephetho se loketseng;
sebedisa ditlwaelo tse sebediswang ho bopa diratswana ka nepahalo ho hetefatsa kgokahano ka ho sebedisa dipolelo tse jereng moelelo wa sehloho wa tema, selelekela le qetelo, tatellano e utlwahang ya diratswana, sesosa le sephetho, mmoho le papiso le phapano;
sebedisa makopanyi, maemedi le mahlalosi ho bopa le ho tiisa momahano.
Maemo a Tekanyetso (Se tswele pele)
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Ho ngola le ho nehelana 
 nahanisisa, sekaseka le ho lekola mosebetsi wa hae, a ela hloko mehopolo ya ba bang le ho
Moithuti o kgona ho ngola le ho nehelana ka nehelana ka sehlahiswa se phethetsweng: maikemisetso a batsi a fapaneng le ho ya ka sebedisa tsela e behilweng ya ho lekola baamohedi ba ditaba a sebedisa ditlwaelo le mosebetsi o ngotsweng wa hae le wa ba dibopeho tse loketseng maemo a fapaneng. bang ho o ntlafatsa;
lekola botjha sebopeho sohle bakeng sa ntlafatsa kgokano le momahano;
lekola hape hore dikahare, setaele, rejistara le sephetho di loketse maikemisetso, baamohedi ba ditaba le maemo;
ntshetsa pele ntlhakemo/maikutlo mmoho le dintlha tsa hae tse tshehetsang ka boitshepo bo holang;
hlahlobisisa kgetho ya mantswe le dibopeho tsa dipolelo le tsa diratswana, mmoho le ho hlaola mantswe a nang le meelelo e fetang bonngwe, tshebediso ya mantswe a mangata a sa hlokeheng, tshebediso ya mantswe moo ho sa hlokeheng, puo e sa amoheleheng e tswakatswakilweng, le puo e hlohlontshang ditsebe, jakone e sa hlokeheng le tshebediso ya mantswe a fosahetseng/malaporopisimi;
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
nahanisisa, sekaseka, ho lekola mosebetsi wa hae, a ela hloko mehopolo ya ba bang le ho nehelana ka sehlahiswa se phethetsweng:
sebedisa maemo a behilweng ho lekola mosebetsi o ngotsweng wa hae le wa ba bang ho o ntlafatsa;
sekaseka sebopeho sohle bakeng sa ntlafatso ya kgokano le momahano;
lekola ho bona hore dikahare, setaele, rejisetara le sephetho di loketse maikemisetso, baamohedi ba ditaba mmoho le maemo;
ntshetsa pele ntlhakemo/maikutlo mmoho le dintlha tse tshehetsang tseo e leng tsa hae ka boitshepo;
hlahlobisisa kgetho ya mantswe le sebopeho dipolelo le sa diratswana mmoho le ho hlaola mantswe a nang le meelelo e fetang bonngwe, tshebediso ya mantswe a mangata a sa hlokeheng, tshebediso ya mantswe moo ho sa hlokeheng, puo e sa amoheleheng e tswakatswakilweng, le puo e hlohlontshang ditsebe, jakone e sa hlokeheng le tshebediso ya mantswe a fosahetseng/malaporopisimi;
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
nahanisisa, sekaseka, ho lekola mosebetsi wa hae, a ela hloko mehopolo ya ba bang le ho nehelana ka sehlahiswa se phethetsweng:
sebedisa maemo a behilweng ho lekola mosebetsi o ngotsweng wa hae le wa ba bang ho o ntlafatsa;
sekaseka sebopeho sohle bakeng sa ntlafatso ya kgokahano le momahano;
lekola ho bona hore dikahare, setaele, rejisetara le sephetho di loketse maikemisetso, baamohedi ba ditaba mmoho le maemo;
ntshetsa pele ntlhakemo/maikutlo mmoko le tseo e leng tsa hae ka boitshepo le ka bokgoni;
hlahlobisisa kgetho ya mantswe le sebopeho le dipolelo sa diratswana mmoho le ho hlaola mantswe a nang le meelelo e fetang bonngwe, tshebediso ya mantswe a mangata a sa hlokeheng, tshebediso ya mantswe moo ho sa hlokeheng, puo e sa amoheleheng e tswakatswakilweng, le puo e hlohlontshang ditsebe, jakone e sa hlokeheng le tshebediso ya mantswe a fosahetseng/malaporopisimi;
Ho ngola le ho nehelana
Moithuti o kgona ho ngola le ho nehelana ka maikemisetso a batsi a fapaneng le ho ya ka baamohedi ba ditaba a sebedisa ditlwaelo le dibopeho tse loketseng maemong a arohaneng.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha ho ba sedi dintlheng tse amang ditokelo tsa botho, tsa phedisano, tsa setso, tsa tikoloho, le tsa boitshwaro tse kang bong, semorabe, ho se itekanele, boholo ba dilemo, maemo, bofutsana, tsela ya ho phela, morabe oo motho a hlahang ho ona, tsa tumelo, tjhadimo ya lefatshe ka bophara, lefu la LKB le KHM le mafu a mang;
lokisa moralo wa ho qetela ka ho bala hape le ho hlaola diphoso;
nehelana ka sehlahiswa se phethetsweng a etse hloko setaele se loketseng se kang nehelano ya tema e makgethe kapa phousetara e hohelang e bileng e le mebalabala.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha ho ba sedi dintlheng tse amang ditokelo tsa botho, tsa phedisano, tsa setso, tsa tikoloho, le tsa boitshwaro tse kang bong, semorabe, ho se itekanele, boholo ba dilemo, maemo, bofutsana, tsela ya ho phela, morabe oo motho a hlahang ho ona, tsa tumelo, tjhadimo ya lefatshe ka bophara, lefu la LKB le KHM le mafu a mang;
lokisa moralo wa ho qetela ka ho bala hape le ho hlaola diphoso;
nehelana ka sehlahiswa sa phethetsweng a etse hloko setaele se loketseng se kang nehelano ya tema e makgethe kapa phousetara e hohelang e bileng e le mebalabala.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
bontsha ho ba sedi dintlheng tse kang ditokelo tsa botho, tsa phedisano, tsa setso, tsa tikoloho, le tsa boitshwaro tse kang bong, semorabe, ho se itekanele, boholo ba dilemo, maemo, bofutsana, tsela ya ho phela, morabe oo motho a hlahang ho ona, tsa tumelo, tjhadimo ya lefatshe ka bophara, lefu la LKB le KHM le mafu a mang;
lokisa moralo wa ho qetela ka ho bala hape le ho hlaola diphoso;
nehelana ka sehlahiswa sa phethetsweng a etse hloko setaele se loketseng se kang nehelano ya tema e makgethe kapa phousetara e hohelang e bileng e le mebalabala.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Thutapuo le tshebediso ya puo hlwaya le ho hlalosa meelelo ya mantswe le ho a Moithuti o kgona ho sebedisa dikarolo le ditlwaelo sebedisa ka nepo mefuteng e fapafapaneng ya ditema:
tsa tshebediso ya puo ka tshwanelo le ka ho sebedisa tsebo ya dipaterone tse phethahala. fapafapaneng tsa mopeleto, melao le ditlwaelo le ho iketsetsa lenane la mantswe a peletilweng;
sebedisa dikgutsofatso tse tlwaelehileng le diakoronime;
sebedisa bukantswe le thesorase ka ho phethalala mererong e fapaneng e jwalo ka ho batlisisa meelelo, mehlodi le qapodiso ya mantswe;
sebedisa tsebo ya mabopi a mantswe a kang metso, dihlongwapele le dihlongwanthao ho fumana meelelo ya mantswe a fapafapaneng;
sebedisa mabitso a supang bong, bongata le nyenyefatso ka nepo;
sebedisa mefuta e fapaneng ya makgethi le mahlalosi ka nepo;
ela hloko ka moo dipuo di adimanang ka mantswe, ka moo moelelo wa mantswe o fetohang le dinako, le ka moo mantswe a matjha a botjwang ka teng;
lemoha phapano pakeng tsa mantswe ao hangata a phelekanyetsang a kang didumatshwano, mepeletotshwano le meelelongata le ho a sebedisa ka nepahalo ditemeng;
sebedisa kgetho ya mahlalosonngwe, malatodi, maadingwa, mmoho le lentswe bakeng sa polelwana ka nepahalo.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
hlwaya le ho hlalosa meelelo ya mantswe le ho a sebedisa ka nepo mefuteng e fapaneng e batsi ya ditema:
sebedisa tsebo ya dipaterone tse eketsehang tse fapaneng tsa mopeleto, melao le ditwaelo tsa ho iketsetsa lenane la mantswe a matjha le/kapa a rarahaneng a peletilweng;
sebedisa mefuta e batsi e fapaneng ya dikgutsofatso le diakoronime ka nepahalo;
sebedisa bukantswe le thesorase mererong e fapaneng e jwalo ka ho batlisisa ditlhaloso, mehlodi le qapodiso ya mantswe ka phethahalo;
sebedisa tsebo ya mabopi a mantswe a kang metso, dihlongwapele, dihlongwanthao ho fumana mesebetsi le moelelo wa mantswe a fapafapaneng;
sebedisa mabitso ho supa bong, bongata le nyenyefatso ka nepo;
sebedisa mefuta e fapaneng ya makgethi le mahlalosi ka nepo;
hlwaya le ho hlalosa ka moo dipuo di adimanang ka mantswe, ka moo moelelo wa mantswe o fetohang le dinako, le ka moo mantswe a matjha a botjwang ka teng;
lemoha phapano pakeng tsa mantswe ao hangata a phelekanyetsang a kang didumatshwano, mepelebotshwano le meelelongata le ho a sebedisa ka nepahalo ditemeng;
sebedise mefuta e fapaneng ya mahlalosonngwe, malatodi, maadingwa, le lentswe le le leng bakeng sa polelwana ka nepo.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
hlwaya le ho hlalosa meelelo ya mantswe le ho a sebedisa ka nepo mefuteng e fapaneng e batsi ya ditema:
sebedisa tsebo ya mefuta e batsi e fapaneng ya dipaterone tsa mopeleto, ditlwaelo tsa mantswe a matjha le/kapa a rarahaneng le ho iketsetsa lenane la mantswe a peletilweng;
sebedisa ka nepo mefuta e batsi e fapaneng ya dikgutsofatso le diakoronime ka nepahalo;
sebedisa bukantswe le thesorase mererong e fapaneng e jwalo ka ho batlisisa ditlhaloso, mehlodi le qapodiso ya mantswe ka phethahalo;
sebedisa tsebo ya mabopi a kang metso, dihlongwapele, dihlongwanthao ho fumana mesebetsi le moelelo wa mantswe a batsi a fapafapaneng;
sebedisa mabitso ho supa bong, bongata le nyenyefatso ka nepo;
sebedisa mefuta e fapaneng ya makgethi le mahlalosi ka nepo;
hlwaya le ho hlalosa ka moo dipuo di adimanang ka mantswe, ka moo moelelo wa mantswe o fetohang le dinako, le ka moo mantswe a matjha a botjwang ka teng;
lemoha phapano pakeng tsa mantswe ao hangata a phelekanyetsang a kang didumatshwano, mepelebotshwano le meelelongata le ho a sebedisa ka nepahalo ditemeng;
sebedisa mefuta e batsi e fapaneng ya mahlalosonngwe, malatodi, maadingwa lentswe le le leng bakeng sa polelwana.
Maemo a Tekanyetso(Se tswela pele)
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
Thutapuo le tshebediso ya puo 
 sebedisa dipolelo tse bopilweng ka nepo, ka tsela e hlahisang moelelo le e bontshang
Moithuti o kgona ho sebedisa dikarolo le ditlwaelo tshebediso ya puo ya kamehla: tsa tshebediso ya puo ka tshwanelo le ka ho hlwaya ditho tsa puo tse kang maetsi, phethahala. mabitso, mahlalosi, dikgethi (makgethi, maamanyi, masupi, marui, maakaretsi, makgetholli), maemedi, maetsisamedumo, malahlelwa, makopanyi, mabotsi, mathusi le ho di sebedisa ka tshwanelo le ka tsela e etsang moelelo;
sebedisa dibopeho tse fapaneng tsa leetsi le mathusi ho totobatsa makgathe le dikao ka nepo;
sebedisa sebopeho sa tatolo ka nepahalo;
sebedisa moetsi, moetsuwa le ketso ka nepahalo mmoho le ho hlalosa mesebetsi ya tsona;
sebedisa dipolelonolo ka tshwanelo le ho bopa dipolelo tswako/kopane le dipolelo tse rarahaneng ka ho sebedisa dikapolelwana, dipolelwana mmoho le makopanyi;
sebedisa dipolelo tse sebopehong sa boetsi le boetsuwa ditemeng ka tshwanelo;
sebedisa puo ya mmui le puopehelo ka nepahalo;
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
sebedisa dipolelo tse bopilweng ka nepo ka tsela e hlahisang moelelo le e bontshang tshebediso ya puo ya kamehla:
hlwaya le ho sebedisa ditho tsa puo tse kang maetsi, mabitso, mahlalosi, dikgethi (makgethi, maamanyi, masupi, marui, maakaretsi, makgetholli), maemedi, maetsisamedumo, malahlelwa, makopanyi, mabotsi, le mathusi ka tshwanelo le ka tsela e etsang moelelo;
sebedisa dibopeho tse fapaneng tsa leetsi le mathusi ho totobatsa makgathe le dikao ka nepo;
sebedisa moetsi, moetsuwa le ketso ka nepahalo le ho hlalosa mesebetsi ya tsona;
sebedisa dipolelonolo ka tshwanelo le ho bopa dipolelokopane/tswako le dipolelomarane tse hlakileng le tse phethahetseng ka ho sebedisa dikapolelwana, dipolelwana le makopanyi;
sebedisa dipolelo tse sebopehong sa boetsi le boetsuwa ka tshwanelo le ho hlalosa tshebediso ya tsona ditemeng;
sebedisa puo ya mmui le puopehelo ka nepahalo le ho fihlela sephetho se batlehang;
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
sebedisa dipolelo tse bopilweng ka nepo ka tsela e hlahisang moelelo le e bontshang tshebediso ya puo ya kamehla:
hlwaya le ho sebedisa ditho tsa puo tse kang maetsi, mabitso, mahlalosi, dikgethi (makgethi, maamanyi, masupi, marui, maakaretsi, makgetholli), maemedi, maetsisamedumo, malahlelwa, makopanyi, mabotsi, le mathusi ka tshwanelo le ka tsela e etsang moelelo;
sebedisa dibopeho tse fapaneng tsa leetsi le mathusi ho totobatsa makgathe le dikao ka nepo;
sebedisa sebopeho sa tatolo ka nepo;
sebedisa moetsi, moetsuwa le ketso ka nepahalo le ho hlalosa mesebetsi ya tsona;
sebedisa dipolelonolo ka tshwanelo le ho bopa dipolelokopane/tswako le dipolelomararane tse hlakileng le tse phethahetseng ka ho sebedisa dikapolelwana, dipolelwana le makopanyi ka nepahalo;
sebedisa dipolelo tse sebopehong sa boetsi le boetsuwa ka tshwanelo ditemeng le ho sekaseka tshebediso ya tsona ditemeng;
sebedisa puo ya mmui le puopehelo ka nepahalo le ho fihlela sephetho se batlehang;
Thutapuo le tshebediso ya puo
Moithuti o kgona ho sebedisa dikarolo le ditlwaelo tsa tshebediso ya puo ka tshwanelo le ka ho phethahala.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
sebedisa mantswe ka tatelano e nepahetseng le ho utlwisisa kamoo e ka tshwaetsang moelelo ka teng;
sebedisa mahokedi ka nepahalo;
sebedisa matshwao a puo ka nepahalo le ka sepheo se itseng, jwalo ka ho hlakisa moelelo, ho bontsha dikamano pakeng tsa dikarolo tsa puo le tshebediso ya tsona le ho hlahisa kgatello/toboketso;
sebedisa mekgabisopuo e kang maele, dikapolelo/dikamaele le dipolelo tsa bohlale ka tshwanelo.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
sebedisa mantswe ka tatelano e nepahetseng le ho utlwisisa kamoo e ka tshwaetsang moelelo ka teng;
sebedisa mahokedi ka nepo;
sebedisa matshwao a puo ka nepahalo le ka sepheo se itseng, jwalo ka ho hlakisa moelelo, ho bontsha dikamano pakeng tsa dikarolo tsa puo le tshebediso ya tsona, ho hlahisa kgatello / toboketso kapa ho hlahisa puo ya bonono/bokgabo le setaele;
sebedisa mekgabisopuo e kang maele, dikapolelodikamaele le dipolelo tsa bohlale ka tshwanelo.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
sebedisa mantswe ka tatelano e nepahetsang le ho utlwisisa kamoo e ka tshwaetsang moelelo ka teng;
sebedisa mahokedi ka nepo;
sebedisa matshwao a puo ka nepahalo le ka maikemisetso a batsi, e jwalo ka ho hlakisa moelelo, ho bontsha dikamano pakeng tsa dikarolo tsa puo le tshebediso ya tsona, ho hlahisa kgatello/toboketso kapa ho hlahisa puo ya bonono/bokgabo le setaele;
sebedisa mefuta e batsi ya mekgabisopuo e kang maele, dikapolelo/dikamaele le dipolelo tsa bohlale ka tshwanelo.
Thutapuo le tshebediso ya puo
Moithuti o kgona ho sebedisa dikarolo le ditlwaelo tsa tshebediso ya puo ka tshwanelo le ka ho phethahala.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
hodisa boitemohelo bo hlokolosi ba puo:
hlwaya moelelo wa lentswe wa sethato, o ritsitseng mmoho le moelelo wa ho ya ka tshebediso;
hlwaya kamoo melaetsa e totobetseng le e akantsweng, makgabane le tjhadimo tse kenyeleditsweng ditemeng di bontshang kemo ya sebui/moamohedi wa ditaba/mmadi/mmohi ka teng;
hlwaya le ho phepetsa puo e nang le tshekamelo, e tadimang dintho ka lehlakore le le leng feela, le puo e phahamisang maikutlo, e susumetsang le e hlohleletsang, le ho hlahisa tsela tse fapaneng tsa ho ikutlwahatsa.
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
hodisa boitemohelo bo hlokolosi ba puo:
hlalosa moelelo wa lentswe wa sethato, o ritsitseng mmoho le moelelo wa ho ya ka tshebediso ya lentswe;
sekaseka le ho hlalosa ka moo melaetsa e totobetseng le e akantsweng, makgabane le tshadimo tse kenyeleditsweng ditemeng di bontshang kemo ya sebui/moamohedi/ mmadi/mmohi ka teng;
hlwaya le ho phepetsa puo e nang le tshekamelo, e tadimang dintho ka lehlakore le le leng feela, puo e phahamisang maikutlo, le e susumetsang le e hlohleletsang, le ho hlahisa tsela tse fapaneng tsa ho ikutlwahatsa.
Maemo a Tekanyetso
Re bona sena ha moithuti a kgona ho:
hodisa boitemohelo bo hlokolosi ba puo:
sekaseka le ho hlalosa moelelo wa lentswe wa sethato, o ritsitseng mmoho le moelelo wa ho ya ka tshebediso ya lentswe;
sekaseka le ho hlalosa ka moo melaetsa e totobetseng le e akantsweng, makgabane le tjhadimo tse kenyeleditsweng ditemeng di bontshang kemo ya sebui/moamohedi/ mmadi/mmohi ka teng;
hlwaya le ho phepetsa puo e nang le tshekamelo e patehileng, e tadimang ditaba ka lehlakore le le leng feela, puo e phahamisang maikutlo, e susumetsang, e hlohleletsang, le ho hlahisa le ho kgothaletsa ditsela tse fapaneng tsa ho ikutlwahatsa.
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng
DIKAHARE LE MAEMO A TSE ITHUTWANG HO FIHLELLA MAEMO A TEKANYETSO
Karolong ena ho nehelanwe ka dikahare le maemo a ho ithuta ho thusa ho fihlella Maemo a Tekanyetso. Dikahare tse bontshitsweng di lokela ho ka sebetswa ka tsela e tla thusa baithuti ho fihlella Diphetho tsa ho Ithuta. Dikahare di lokela hore di thuse phihlellong ya Diphetho tsa ho Ithuta mme e se be qetelo ka botsona. Maemo a ho ithuta a sisintsweng a tla thusa hore dikahare di kenyeletswe maemong a tla bang le moelelo ho baithuti ho ithuteng le ho rutweng. Titjhere e lokela ho hlokomela le ho sebedisa maemo a selehae, le ha e se a bontshitsweng mona, ha feela a tsamaelana le boiphihlelo ba baithuti. Dikahare le maemo a ho ithuta, ha di hlophiseditswe ho ka fihlella Maemo a Tekanyetso, di nehelana ka moralo wa tlhahiso ya Lenanetsamaiso la ho Ithuta. Tataiso ya Lenanetsamaiso la ho Ithuta e nehelana ka dintlha tse feletseng mabapi le sena.
Tshebediso ya ditema ha ho rutwa puo
Ha lentswe lena, 'tema' le sebediswa Setatementeng sa Thuto ya Dipuo le na le moelelo o batsi oo re ka nahahang ka ona, o kenyeleditseng tsa nehelano ya molomo, tse ngotsweng, tse mamelwang, tse bohuwang le ho mamelwahong le mefuta e fapaneng ya dipuisano. Ho rutweng ha dipuo tsohle, ditema di lokela ho sebediswa e le moo ho qalwang teng, mme mefuta e itseng ya ditema e ka hlahiswa e le ditholwana tsa tshebetso. Ka tlhahiso ya ditema tse ntseng di thatafala le maemo ho tloha kereiting ya 10 ho isa kereiting ya 12, Maemo a Tekanyetso a loketseng a bontsha kgolo le tharahano. Ditema tse bonolo le tse thatafetseng ka bobedi ke motheo wa kgolo le tswelopele dipuong tsohle.
Ha ho le jwalo, ditema ke mehlodi ya bohlokwa ya 'dikahare le maemo a tse ithutwang' ho ruta le ho ithuta puo ka tsela e hokahaneng le jwalo ka ha e sebediswa.
Mefuta e fapafapaneng ya ditema tse sebediswang le tse hlahiswang di lokela ho pepesetsa moithuti:
maemong a matle le a loketseng a phedisano, a setso se theilweng motheong wa nalane e bopang le ho ntshetsa pele kutlwisiso ya lefa la puo;
mokotabeng o phepetsang le ho qholotsa, o ahang le ho hodisa kutlwisiso e itshetlehileng tshekatshekong ya makgabane le kananelo ya maemo a bohlokwa a setso le phedisano, mmoho le dintlha tse amang boitshwaro tse loketseng moithuti wa Aforika Borwa;
dintlhakemong tsa mefuta e fapaneng;
malebeleng a puo e ngotsweng le e buuwang e kenyeleditseng metswakotswako ya dibopeho tsa puo tse fapaneng ho thusa moithuti hore a ithute tshebediso ya puo e loketseng;
tshekatshekong ya puo e sekameng kapa e nkang lehlakore, e leeme mmoho le e akaretsang ho thusa moithuti ho bopa monahano o sekasekang;
puong e susumetsang mmoho le e hlohleletsang;
puong e kenyeleditseng matla a maemo ka hare, le dipakeng tsa dipuo;
ho ithuteng ho ela hloko baamohedi ba ditaba, maikemisetso le moelelo o fupereng maikutlo a loketseng boitshwarong le tshebedisong ya mantswe a loketseng;
mefuta le dielemente tse fapaneng tsa mefuta ya ditema, ho kenyeleditswe le ya dingolwa;
mefuta ya ditema tse bohuwang, tse mamelwang, le tse mamelwang le ho bohuwa hong;
mefuta e fapaneng ya ditaele le disebediswa tsa setaele, tse jwalo ka mefuta e batsi ya puo ya papiso le ya boqapi.
Mokgwa wa ho ithuta puo o itshetlehileng ditemeng le mokgwa wa ho ithuta puo jwalo ka ha e sebediswa bobedi di itshetlehile tshebedisong le tlhalosong ya ditema e tswelang pele.
Mokgwa wa ho ithuta puo o theilweng ditemeng o tadima tsela eo ditema di ka sebediswang ka teng. Maikemisetso ka ho sebedisa mokgwa ona o itshetlehileng tshebedisong ya ditema ke ho thusa baithuti ho ba le bokgoni, ho itshepa le ho ba neha bokgoni ba ho bala ka tshekatsheko, ho ba bangodi, babohi le ho tseba ho rala ditema. Hona ho kenyeletsa ho mamela, ho bala le ho sekaseka sepheo sa ho utlwisisa hore di hlahisitswe jwang le hore tshusumetso ya tsona ke efe. Ka ho sebetsana le ditema ka tsela ena e sekasekang, baithuti ba ntshetsa pele bokgoni le tsebo ya ho lekola ditema ka tshekatsheko. Mokgwa ona o theilweng ditemeng o kenyeletsa le tlhahiso ya mefuta e fapaneng ya ditema ka maikemisetso a itseng mmoho le baamohedi ba ditaba. Mokgwa ona o itshetlehile kutlwisisong ya hore ditema di hlahiswa le ho botjwa jwang.
Mokgwa wa ho ruta puo jwalo kaha e sebediswa o supa hore ho ithuteng puo, moithuti o tshwanetse ho nehwa nako le sebaka se sengata mmoho le menyetla e mengata ya ho kenya tshebetsong kapa ho hlahisa puo eo e leng ya hae ka ho bua maemong a phedisano le a tshebediso ya letsatsi le letsatsi. Ho ithuta puo ho lokela ho etswa ka tlhaho, ho etswe maemong a lokolohileng moo ho seng melawana e itseng, mme maemo ana a lokela ho fetisetswa ka phaposing moo bokgoni ba ho bala / boha le ho ngola / ba nehelano bo tlang ho ithutwa ka tlhaho - baithuti ba bala le ho ithuta ka ho etsa kgafetsa mosebetsi wa ho bala le ho ithuta ho ngola ka ho etsa mosebetsi o mongata o ngolwang. Ka hoo, ho totobetse hore mokgwa ona wa ho ithuta puo jwalo ka ha e sebediswa le mokgwa wa ho ithuta puo o itshetlehile ditemeng. Hape, o itshetlehile mokgwatshebedisong o tswellang ka nako tsohle le tlhahiso ya ditema.
Ditema di hlahiswa tlasa maemo a itseng le ka maikemisetso a itseng, mme ho tadinngwe haholo basebedisi kapa baamohedi ba ditema. Mekga e fapaneng ya ditema e na le mesebetsi e fapaneng mme e latela ditsela le ditlwaelo ho ya ka sebopeho, setaele, kwahollopuo, tlotlontswe le dikahare. Mekga ena e bitswa ka hore ke mefuta ya dingolwa. Baithuti ba lokela ho nehwa bokgoni ba ho ka utlwisisa le ho hlahisa mefuta e fapaneng ya ditema.
Ka lehlakoreng le leng, ditema ke diipone tseo ka tsona ho totobatswang maemo a setso le a sepolotiki a sebaka seo di ngollwang ho sona. Puo e sebediswang ditemeng e jere molaetsa o supang ntlhakemo e itshetlehileng hodima maemo a setso le a sepolotiki a motho ya di ngotseng kapa ya di radileng. Ho ke ke ha thwe ditema ha di nke lehlakore ke hona. Baithuti ba lokela ho ba le bokgoni ba ho fihlella moelelo le ho arabela dintlha tse amang tsa boitshwaro le maikutlo kapa tjhadimo e itseng ya ditaba ditemeng.
Ka hoo, puo e lekolwa ditemeng ka nako tsohle, mme ditema le tsona di lekolwa ho ya ka dikahare tse fuperweng. Mokgwa ona o kenyeletsa le ho lekola semmuso dintlha tsa puo (kwahollopuo le tlotlontswe) empa jwalo ka kgetho e itshetlehileng kahlamelong ya tsona ditemeng, ka hoo di se etswe e le tsona feela ka ho ikemela. Hore ba kgone ho bua ka ditema, baithuti ba hloka 'puo e sebediswang ho hlalosa puo' eo ba ithutang yona - ba hloka mantswe a puo eo ho ka hlalosa dintlha tsa kwahollopuo tse fapaneng, tlotlontswe le setaele, le ho bua ka mefuta ya dingolwa.
Ditema di ka arolwa ka mekga ena; ditema tse sebediswang le ditema tse hlahiswang. Tsona di hlaloswa ka botlalo lenaneng lena le latelang. Lenane lena le ke ke la kenyeletsa mefuta yohle ya ditema - titjhere e dumelletswe ho ka eketsa lenaneng lena ka mefuta ya ditema tse ka sebediswang ho ka ruta ka mokgwa ona o hokahantsweng wa ho ruta. Maikemisetso ka lenane lena ke ho neha titjhere kgetho e batsi ya ditema tse ka sebediswang le tse ka hlahiswang. Dintlha ka botlalo tse hlokehang mabapi le boleng le ho rarahana ha ditema le tshebediso ya mantswe a loketseng, di hlahella Lenanetataisong la ho Ithuta.
DITEMA TSE SEBEDISETSWANG HO RUTA PUO YA LAPENG KA MOKGWA O BONTSHANG NYALANYO, DIKEREITING TSA 10 - 12
Ditema tsa dingolwa: Terama Pale/ Nobele Dithothokiso (ho kenyelleditswe dithoko) Dingolwa tsa seholoholo / Ditshomo (Neanotaba) Dipale tse kgutshwane Ho ithuta ka difilimi Meqoqo Ngolophelo ya mong ka e mong (bayokerafi) Ngolophelo ya mong ka boyena (othobayokerafi)
Mefuta e meng ya dingolwa e lokelang ho etswa dikereiting tsa 10 ho isa ho 12 e kenyeletsa ditema tse sebediswang kgokahanong ya ka mehla, tse sebediswang ha ho lekolwa se itseng, tsa boiqapelo, tse mamelwang, tse mamelwang le ho bohuwa hong, le tsa diphatlalatso tsa mefutafuta. Kgetho e batsi ya ditema e lokela ho sebediswa mokgweng ona o akaretsang wa ho ruta ka mokgwa o hokahantsweng nakong ya dilemo tse tharo.
Ditema tsa kgokahano: Dayari (bukatsatsi) Diatekele tsa dikoranteng Diatekele tsa dimakasineng Dibroushara Difekese Dimemo (mangolo a ho mema) Dimemorandamo Dintlha tsa Boikgopotso (review) Dipapatso Diphousetara Dipuisano (tse ngolwang) Dithelekeramo Ditlaleho Ditsebiso Mangolo Melaetsa ya e-meili Metsotso le mananetsamaiso Ngolontlha/dinoutsu Pampitshana tsa tlhahisoleseding Tsa Bophelo ba mofu Tsa ditlhophiso (editorials) Ditema tse nehelanang ka tlhahisoleseding: Buka ya pokello ya dinomoro tsa mehala Buka ya Tlhaloso ya mantswe (bukantswe) Dibukakgakollo Diensaetlelophedia Disekejule Pokello ya tlhaloso ya mantswe Tataiso ya mananeo a thelevishini (thelevishine) Tshupa-paka (dimmapa) Ditema tsa boiqapelo: Dayari (bukatsatsi) Dilotho Dipale le ditshomo Dipina Dipina tsa bosetjhaba/setso/dithoko Dipuisano Ditema tsa boiqapelo tse hlahisitsweng ke baithuti Ditema tsa dingolwa Ditshomo Ditshwantshiso Ho etsa puo Metlae Mmino Phetho ya dipale Ditema tse bohuwang, tse mamelwang tse mamelwang le ho bohuwa hong, mmoho le tsa mefuta e fapaneng ya dipuisano: Difoto (ditshwantsho) Dikerafo, didayakeramo, mananetafole Dikhatunu Dikhomiki tsa dikoranteng/ makasineng Dipuo tse hatisitsweng Diselaete Disimbolo Ditjhate Ditshupiso Ditshwantsho tsa ditransepharensi Dividio tsa mmino Ho bala dipadi kapa pale tse kgutshwane Ho bala terama Lenanetsamaiso la mananeo a Thelebishini Mananetsamaiso a radio Matshwao Mengolo ya mekgabiso Metlae (e tshwantshisitsweng), le tse tshwantshisang se itseng (tse jwalo ka lentswe la motho kapa boitshwaro ba hae) Mongolo o etswang ditshepeng(engravings) Pontsho ya diselaete
DITEMA TSE HLAHISWANG NAKONG EO HO RUTWANG PUO YA LAPENGMOKGWA O BONTSHANG NYALANYO,DIKEREITE TSA 10 - 12(Ho etswe kgetho dikereiting tsa 10 - 12)
Ditema tsa ka mehla tse Ditema tsa boiqapelo: Ditema tsa molomo, tse sebediswang Ho arabela / hlahisa maikutlo ka bohuwang mmoho le tsa kgokahanong: dingolwa mefuta e fapaneng ya
Diatekele tsa dikoranteng Mefuta ena ya meqoqo ya dipuisamo le mefuta ya
Diatekele tsa makasine phetelo, e hlalosang, ya ho phatlalatso:
Dibroutjhara nahanisa, e hlahisang lehlakore le Dipampitshana tsa
Difekese itseng le ya kgang, tlhahisoleseding
Dikarete tsa memo Dipapatso Dipuisano
Dipapatso Ditema tseo ho ka tadingwang Diphousetara
Diposekarete tse itseng ho tsona le tsa Diporejeke tsa dipatlisiso
Ditlaleho tsa semmuso le tseo e Dikgutsufatso Mapetjo seng tsa semmuso Dintlha/ dinoutsu hodima se Nehelano ya ka ditshwantsho / ya
Lengolo la Boitemohelo le itseng ka tshebediso ya modumo
Tokomane ya Boitsebiso le Diporejeke tsa dipatlisiso Puo ya semmuso le eo e seng ya diphihlello Ditaelo semmuso
Mangolo a semmuso a dikopo a Ditaelo ho tletleba, a kopo ya mosebetsi, Ditaelo tse supisang tsela a kutlwelebohloko, a memo Ditlhaloso ka mantswe a hao
Mangolo a semmuso le a Mmapa wa monahano setswalle a yang phatlalatsong
Mangolo a setswalle
Melaetsa e mekgutshwane e romellwang ka sele
Memorandamo
Metsotso le lenanetsamaiso
Tsa Boikgopotso
Tsa bophelo ba mofu
Ho hlahisa mapetjo
Ho tlatsa diforomo
Ditema tse sa tlameng empa tse reretsweng ho matlafatsa: Papadi ya ho etsisa, ho pheta pale, ditaba tsa radio le thelevishine, tshwantshiso ya radio le thelevishine, dipuisano tsa dihlotshwana (phanele), palekgutshwe ya mong / thothokiso / tshwantshiso, setshwatsho sa boswaswi (khatunu), metlae e etswang ka ditshwantsho, metlae, matshwao, jwalojwalo.
KGAOLO YA 4
TEKANYETSO
SELELEKELA
Tekanyetso ke karolo e hlokolosi haholo ya Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha ya Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang). Ke tshebetso eo ka yona ho bokellwang le ho hlalosa bopaki boo ka bona ho ka etswang qeto e hlalosang bokgoni ba moithuti. Bopaki bo ka bokellwa ka dinako le dibakeng tse fapaneng, le ka tshebediso ya mekgwa e fapaneng, disebediswa, tsa phatlalatso, ditsela le maemo.
Ho etsa bonnete ba hore diphetho tsa tekanyetso di ka fumaneha le ho sebedisetswa merero e fapaneng nakong e tlang, sephetho se lokela ho ngolwa. Ho na le ditsela tse fapaneng tse ka latelwang tsa ho ngola bokgoni bona ba baithuti. Tse ding tsa ditsela tsena di tla hlaloswa kgaolong ena. Tse ding di tla hlaloswa ka ho otloloha Lenanetataisong la ho Ithuta.
Batho ba bangata ba nang le kabelo thutong ba na le thahasello ya ho tseba hore baithuti ba sebetsa ka tsela e jwang Dikereiting tsa 10 - 12. Hona ho kenyeleditse baithuti, batswadi, bahlokomedi ba bana, batshehetsi ba tsa ditjhelete, mafapha a thuto a diporofense, Lefapha la Thuto, Kantoro ya Letona la Thuto, boramosebetsi, le dibaka tsa thuto e phahameng. Ho etsetsa hore bohle ba fihlelle sephetho se akaretsang sa baithuti ha bobebe, le ho etsa diqeto ka bokgoni ba bona, diphetho tsa tekanyetso di lokela ho ngolwa. Ho na le ditsela tse ngata tsa ho etsa hona. Kgaolong ena, raporoto e etswang qetellong ya mosebetsi kapa qetellong ya nako e itseng, e tla utullwa.
HOBANENG HA HO LEKANYETSWA
Pele titjhere e ka etsa tekanyetso ya baithuti, ho bohlokwa hore maikemisetso a tekanyetso a qaqiswe ka tsela e utlwahalang e sa ikadimeng meelelo e mengata. Ho utlwisisa seo tekanyetso e ikemiseditseng ho se fihlella ho netefatsa hore ho be teng nyalano e loketseng dipakeng tsa maikemisetso le mekgwa ya tekanyetso, e le hore diqeto le dikahlolo tse etswang di itshetlehe ka tekanyetso, mme e be tse nang le toka, tse loketseng maikemisetso a tekanyetso.
Ho na le mabaka a mangata ao bokgoni ba baithuti bo lokelang ho lekanyetswa. Hona ho kenyeleditse le tekanyetso e etsetswang ho lekola tswelopele le ho nehelana ka tlhahisoleseding e itseng, ho hlahloba kapa ho phekola ditshita tsa ho ithuta tseo e bang moithuti o na le tsona, e etsetswang kgetho e itseng, e etsetswang tataiso, e etsetsang tshehetso e ka nehwang moithuti, e etsetswang ho nehelana ka lengolo la bopaki mmoho le ho fetisetsa moithuti kereiting e latelang.
Kharikulamong ena, ho ithuta le tekanyetso di hokahantswe haholo. Tekanyetso e thusa baithuti ho lekanya boleng ba ho ithuta ha bona. E neha baithuti lesedi ka tswelopele ya bona le ho ba neha bokgoni ba ho laola le ho etsa diqeto ka ho ithuta ha bona. Ka mokgwa ona, tekanyetso e nehelana ka lesedi le bontshang hore na ho ruta le ho ithuta ho a atleha ho fihlella Diphetho tsa ho Ithuta tse beilweng. Ha tekanyetso e bontsha hore tswelopele e a fokola, maano a ho ruta le ho ithuta a lokela ho fetolwa ka tsela e loketseng.
MEFUTA YA TEKANYETSO
Karolong ena ho hlaloswa mefuta ya tekanyetso e latelang:
tekanyetso ya motheo;
tekanyetso e ribollang ditshita tsa ho ithuta;
tekanyetso e ahang moithuti; le tekanyetso e etswang qetellong.
Tekanyetso ya motheo
Tekanyetso ya motheo (qalehong) e bohlokwa qalehong ya kereite. E ka etswa le ha e le moo ho qalwang mosebetsi o motjha teng. E sebediswa ho sibolla seo baithuti ba seng ba ntse ba se tseba le ho se kgona pele ba ka qala mosebetsi o motjha. E thusa haholo ho rala diketsahalo tsa ho ithuta mmoho le lenanetsamaiso la ho Ithuta. Ho ngolwa ha dintlha tse hlahiswang ke tekanyetso ena ya motheo e ka ngolwa feela ka mokgwa oo e seng wa semmuso.
Tekanyetso e ribollang ditshita tsa ho ithuta
Tekanyetso efe kapa efe e ka sebediswa ho ribolla ditshita tsa ho ithuta, ho fumana sesosa kapa disosa tsa ditshitiso kapa ditshita tsa ho ithuta tseo e bang moithuti a ka ba le tsona ho ithuta. Tekanyetso e ribollang ditshita tsa ho ithuta e thusa ho fumana mawa a fapaneng kapa ho ka elellwa dibaka tseo ho tsona moithuti a hlokang ho ka tshehetswa ho tsona kapa tse hlokang pheko. E sebetsa jwalo ka mokgwa wa ho lekola le ho thusa ho rala (polana) botjha maikemisetso a Lenane la ho Ithuta, kapa ho ribolla moo ho ithuta ho sa atlehang teng e le hore ho tle ho fumanwe le ho kenngwa tshebetsong mawa a thibelang sena.
Tekanyetso e ahang moithuti
Mokgwa ofe kapa ofe wa tekanyetso o sebediswang ho nehelana ka tlhahisoleseding moithuting o nepahetse tekanyetsong e tsebisang. Tekanyetso e ahang moithuti ke tshiya ya bohlokwa ya ho ruta le ho ithuta. Bohle ba nang le seabo thutong ba sebedisa mofuta ona wa ho lekanyetsa e le ho ka fumana tlhahisoleseding e itshetlehileng tswelopeleng eo baithuti ba e etsang. Tlaleho e ahang ke karolo ya bohlokwa tswelopeleng.
Tekanyetso e etswang qetellong
Ha tekanyetso e sebedisetswa ho ka rekota kahlolo kapa bokgoni kapa tsela eo moithuti a sebetsang ka yona, e ba tekanyetso e jwalo e bonwa jwalo ka tekanyetso ya qetellong/mafelong. Tekanyetso e etswang qetellong e nehelana ka kakaretso e feletseng ya bokgoni kapa tswelopele eo moithuti a seng a e entse ka nako efe kapa efe. E ka etswa qetellong ya thuto ka nngwe ka phaposing, qetellong ya karolwana (ya uniti) e itseng ya mosebetsi, qetellong ya sekele ya mosebetsi, qetellong ya kgweditharo, qetellong ya kgweditshelela kapa qetellong ya selemo. Tekanyetso e etswang qetellong e lokela ho lokisetswa mme mawa le disebediswa tsa tekanyetso di lokela ho sebediswa ho neha baithuti bokgoni ba ho supa bokgoni ba bona.
TEKANYETSO KE ENG MME E LOKELA HO ETSA ENG
Tekanyetso e lokela hore:
e utlwisiswe ke moithuti le ke setjhaba ka kakaretso;
e tsepamiswe ka ho otloloha;
e hokanngwe mmoho le ho ruta le ho ithuta;
e thehwe hodima ditlhoko tse beilweng tsa Maemo a Tekanyetso;
e sebedise disebediswa tsa tekanyetso tse fapaneng;
e sebedise mekgwa e fapaneng;
e nehelane ka menyetla e ekeditsweng baithuting;
e tsamaiswe ka toka le lebelo mmoho le nako tse loketseng moithuti;
e tsamaiswe le ho fetoha le maemo.
Tekanyetso ya bokgoni ba baithuti e etswang ke matitjhere e lokela hore e be boemong bo hodimo ba ho tshepahala. Hona ho bolela hore diphetho tsa baithuti mabapi le tshebetso ya bona di lokela ho akaretsa le ho kgema le dinako tse fapaneng le dintlha tsa tekanyetso, le ha e ka etswa ke matitjhere a fapaneng. Qeto kapa kahlolo hodima sephetho sa tekanyetso le yona e lokela hore e be ya nnete mme e tshepahale; ke hore, qeto e jwalo e lokela ho itshetleha hodima dintlha tsa ho ithuta tse neng di lekanyetswa.
Ka lebaka la hobane tekanyetso ka boyona e ke ke ya eba ya nnete kapa ya tshepahala ka ho phethahala ka boyona, diqeto tse etswang ka tswelopele ya moithuti di lokela ho itshetleha hodima tekanyetso tse fetang bonngwe. Sena ke motheo wa Tekanyetso e Tswellang. Tekanyetso e tswellang ke lewa le sebediswang tekanyetsong leo ka lona ho hlahiswang qeto ho ithuteng ha moithuti ho itshetlehuwe hodima diketsahalo tse fapaneng tsa tekanyetso, le mesebetsi e entsweng ka dinako tse fapaneng ha ho ntse ho ithutwa. E ama diketsahalo tsa tekanyetso selemo ho pota, ho sebediswa mefuta e fapaneng ya mekgwa ya tekanyetso e kang diteko, dihlahlobo, diporojeke le diasaenemente. Tekanyetso ya nehelano ya molomo, e ngolwang le e etswang ka matsoho le tsona di kenyeleditswe. Dikarolwana tsa bopaki tse fapaneng tse hlahiswang ke baithuti e le karolo ya tekanyetso e tswellang di ka kenyeletswa photefoliong. Dithuto tse fapaneng di na le dipehelo tse fapaneng tse bontshang se lokelang ho kenyeletswa potefoliyong. Dipehelo tsena di hlaloswa hantle Lenanetataisong la ho ithuta.
Tekanyetso e Tswellang e thehilwe ka phaposing le sekolong, mme e tsepamiswa hodima mokgwa o tswelang pele oo ho ona tekanyetso e hokanyeleditsweng ka hara tshebetso ya ho ruta le ho ithuta. Matitjhere a fihlella ho tseba baithuti ba bona ka ho ba ruta ka mehla (letsatsi le letsatsi), ka ho ba botsa dipotso, ho ba lebella, le ho ba beha leihlo ha ba sebetsa le ho kopakopana ka bobona.
Tekanyetso e Tswellang e lokela ho sebediswa dikarolong tsa kharikhulamo tse lekanyetswang ka ho ngola diteko le diasaenemente le tseo ho tsona ho sebediswang mekgwa ya tekanyetso e meng, e jwalo ka ho bontsha bopaki ba hore moithuti a ka etsa mosebetsi o itseng wa matsoho kapa a bontsha boiphihlelo bo itseng ho tsa molomo.
MEKGWA YA HO ETSA TEKANYETSO
Tekanyetso ya boitekolo
Diphetho tsa ho Ithuta tsohle mmoho le Maemo a Tekanyetso di pepesitwe. Baithuti ba tseba se lebeletsweng ho bona. Ha ho le jwalo, baithuti ba na le seabo sa bohlokwa ka ho itekanyetsa ka bobona ha ho etswa tekanyetso ka hore ba 'etse tekanyetso ya pele' ya mosebetsi wa bona pele titjhere a ka etsa tekanyetso ya ho qetela. Ho nahanisa le ho lekola tswelopele eo moithuti a e entseng ke karolo ya bohlokwa ya ho ithuta.
Tekanyetso e etswang ke baithutimmoho
Tekanyetso e etswang ke baithutimmoho, ba sebedisa mananenetefatso kapa dikala tsa tekanyetso (diruburiki), e thusa moithuti eo mosebetsi wa hae o lekanyetswang mmoho le ba etsang tekanyetso eo. Ho arolelana hona ha ditsela kapa ditebello tsa ho lekanyetsa ho thusa baithuti ho lekola bokgoni ba bona le bokgoni ba ba bang.
Tekanyetso ya dihlotshwana
Bokgoni ba ho sebetsa ka katleho le kutlwisisano dihlotshwaneng ke se seng sa Diphetho tse Hlokolosi. Ho etsa tekanyetso ya sehlotshwana ho bolela ho batlana le bopaki bo supang ka ho totobetseng hore e feela sehlotshwana se sebedisana mmoho, se a thusana, se arolelana mosebetsi le ho kopanya diphehiso tse fapaneng tsa ditho tsa sehlotshwana, ho bopa sehlahiswa se le seng se ka lekanyetswang. Tekanyetso ya sehlotshwana e tadimana le tsela ya tshebetso eo baithuti ba e latelang mmoho le se hlahiswang. E kenyeletsa le tekanyetso ya bokgoni ho tsa phedisano, tsamaiso ya nako, tsamaiso ya mehlodi, diphapang le diphapano tsa sehlotshwana, mmoho le se hlahiswang ke sehlotshwana.
MEKGWA YA HO BOKELLA BOPAKI BA TEKANYETSO
Ho na le mekgwa e fapaneng ya ho bokella bopaki. E meng ya mekgwa ena e hlaloswa mona ka tlase.
Tekanyetso e itshetlehileng temohong
Mekgwa ya tekanyetso e itshetlehileng temohong e atisa ho sebedisa ditsela tse sa totobatswang, mme e re dumella ho rekota bopaki bo fapaneng ba baithuti ka dinako tse fapaneng. Mofuta ona wa tekanyetso hangata o itshetlehile hodima mesebetsi e hlokang hore baithuti ba sebedisane mmoho ho fihlella tharollo kapa sephetho se tshwanang. Ho lokela hore temoho e etswe ka maikemisetso mme e tsamaiswe ka thuso ya se sebediswa se nepahetseng sa ho lemoha.
Tekanyetso e itshetlehileng ditekong
Tekanyetso e itshetlehileng ditekong e radilwe haholo ka tsela e nehang matitjhere bokgoni ba ho bokella bopaki bo tshwanang baithuting bohle ka tsela e tshwanang le ka nako e le nngwe. Mofuta ona wa tekanyetso o hlahisa bopaki ba ho ithuta bo tiisetswang ka ho fihlella dintlha kapa matshwao a itseng. Ha e sebediswa hantle, diteko le dihlahlobo di dula e ntse e le karolo ya bohlokwa ya kharikhulamo hobane di nehelana ka bopaki ba seo baithuti ba ithutileng sona.
Tekanyetso e itshetlehileng mesebetsing
Mekgwa ya tekanyetso e itshetlehileng hodima mosebetsi kapa bokgoni bo reretsweng ho bontsha hore na baithuti ba kgona ho sebedisa tsebo le bokgoni tseo ba ithutileng tsona maemong a sa tlwaelehang kapa a ka ntle ho phaposi ya bona ya ho rutela. Tekanyetso e supang bokgoni e kenyeletsa le karolo ya thuto ya mosebetsi o supang bokgoni ka ho sebedisa matsoho (poratikale), moo ho lekolwang hore baithuti ba hokela jwang teori (tsebo e kgopolong) le se etswang ka matsoho (poratikale). Mokgwa, tsela kapa molao ona oo ka ona mosebetsi o lekanyetswang, o hlaloswa ka tsela ya dikala tsa tekanyetso tse supang dikgato (diruburiki) kapa lenane la ho lekola dintlha, o thusa titjhere ho sebedisa kapa ho hlaha ka kahlolo ya seporofeshenale e supang bokgoni ba baithuti.
HO REKOTA LE HO ETSA TLALEHO
Ho rekota le ho etsa tlaleho ho ama le ho kenyeletsa dintlha tse kang ho tshwara dintlha (data) tse bokeletsweng nakong eo ho neng ho etswa tekanyetso ka yona e le hore e tle e lekolwe le ho phatlalatswa ka tsela e nepahetseng le e utlwahalang.
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng
Mekgwa ya ho rekota
Ho na le mekgwa e mengata ya ho rekota. Hangata ho batla ho le thata ho totobatsa phapang dipakeng tsa tsela eo ho rekotwang dintlha tsa tekanyetso ka yona, le tsela kapa mokgwa wa ho sekaseka bokgoni ba baithuti.
Tse latelang ke mehlala ya disebediswa tse fapaneng tsa ho rekota:
mananeo a mesebetsi kapa lenanenetefatso; le dikala tsa tekanyetso tse supang dikgato (diruburiki).
Sesebediswa se seng le se seng se hlalositswe mona:
Dikala tsa ho lekanyetsa ke mekgwa ya tshebetso, eo ho yona letshwao (jwalo ka A kapa B) kapa ntlha (jwalo ka 5/10 kapa 50%) e hlaloswang ka botlalo e le ho hokahanya dintlha tseo ho dumellwaneng ka tsona hore baithuti ba lokela ho di fihlella le tlhaloso ya bokgoni e hlokehang ho fihlella ntlha e beilweng. Tlhaloso e lokelang ho fihlellwa e bohlokwa ho feta dintlha tseo ho dumellanweng ka tsona tshebetsong ya ho ruta le ho ithuta ka ha e neha baithuti mohopolo o hlakileng wa seo ba se fihlelletseng le hore ke ho kae le hore hobaneng ba sa kgona ho fihlella dintlha tse beilweng hodima mosebetsi wa bona. Tsela ya kgale ya ho tshwaya le ho lekola e ne e sebedisa mokgwa wa ho lekanyetsa o neng o sa sebedise tlhaloso ya seo baithuti ba lokelang ho se fihlella, o ne o etsa hore ho be thata ho nehelana ka moelelo wa moo matla kapa bofokodi ba baithuti bo leng teng ho ya ka sepheo sa sephetho. Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha Dikereiteng tsa 10 - 12 se sebedisa sekala se dikgato tse tsheletseng tsa ho lekanyetsa.
Mananeo a mesebetsi kapa lenanenetefatso
Manane a mosebetsi kapa lenaneo la ho tshwaya le ba le ditatemente tse otlolohileng tse hlalosang bokgoni ba moithuti hodima mosebetsi o itseng. Ha ho hlokomelwa hore moithuti o fihlelletse maemo a itseng a lenaneo la ho tshwaya hodima mosebetsi o neng o entswe, e ba setatemente seo se a tshwauwa ho supa hore moithuti eo o se fihlelletse. Ditatemente tseo kaofela ha di se di tshwailwe ho bolelang hore se neng se batlahala se fihlelletswe ho hlalosa bokgoni ba moithuti. Mananeo a ho lekola mosebetsi a thusa haholo mesebetsing e tshwauwang ke baithutimmoho kapa ke dihlotshwana.
Dikala tsa tekanyetso tse supang dikgato (Diruburiki)
Dikala tsa Tekanyetso tse supang dikgato (diruburiki) ke mefuta ya dikala e hokahantseng dintlha tseo ho dumellwaneng ka tsona mmoho le tlhaloso tsa maemo a lokelang ho fihlellwa. Di bopilwe ka dikgato tse supang kgolo e nang le mehato e fetafetanang, e bontshang matshwao a lokelang bonnyane ho fihlellwa kapa maemo a amohelehileng ho fihlella se batlwang mokgeng o mong le o mong wa mosebetsi o lekolwang. Ruburiki e hloka hore titjhere e tsebe hantle seo e leng sa bohlokwa le ho hlalosa maemo/matshwao a lokelang bonnyane ho fihlellwa. Ho na le mefuta e mmedi ya diruburuki, e akaretsang le e sekasekang mosebetsi ohle. Ruburiki e akaretsang e lekanyetsa karolo ya mosebetsi kapa mosebetsi ohle, ha ruburiki e sekasekang yona e lekola tshekatsheko ya dintlhana kapa dibopeho tse itseng tsa mosebetsi. E ka kenyeletsa dintho tsena ka bobedi. Lenanetataiso la ho Ithuta le nehelana ka mehlala ya diruburiki tsa dithuto ka ho otloloha.
Ho ka rala ruburiki, titjhere e lokela ho etsa qeto:
Ke diphetho dife tseo ho ikemiseditsweng ho di fihlella?
Ke Maemo a Tekanyetso afe ao ho ikemiseditsweng ho a fihlella?
Ke bopaki bofe bo lokelang ho fihlellwa?
Ke dikarolo dife tsa bokgoni tse tlang ho lekanyetswa?
Ke disebediswa tsa tekanyetso dife tse loketseng karolo e nngwe le e nngwe ya mosebetsi o lekanyetswang (tse jwalo ka mokgwa wa tshebetso le sehlahiswa se tlang ho hlahiswa)?
Ke tsebo efe e lokelang ho totobatswa bopaking?
Ke bokgoni kapa diketso dife tse lokelang ho sebediswa ?
Ke menyetla efe e hlahisetswang moithuti ho ka hlahisa maikutlo, makgabane kapa tjhadimo ya hae ya ditaba mosebetsing oo a o neilweng moo tsena di lokelang ho ka lekanyetswa le hona ka mokgwa ofe?
Le hore na ruburiki ena e lokela ho sebedisetswa ho lekanyetsa diphetho mmoho le Maemo a Tekanyetso ohle a mosebetsi ona wa tekanyetso kapa na mosebetsi oo o lokela ho etsetswa diruburiki tse fapafapaneng?
Ke diruburiki tse kae, hantlentle, tse hlokehang mosebetsing oo?
Ho bohlokwa ka nako tsohle hore titjhere e shebisane ruburiki le baithuti pele ba ka etsa mosebetsi oo ba o filweng. Ha ruburiki e sebediswa ka tsela ena, e fetoha sesebediswa se matla sa tekanyetso e etswang ke moithuti ka boyena.
Tlaleho ya bokgoni le phihlello
Tlaleho e itshetlehileng bokgoning e nehelana ka lesedi ho bohle ba nang le seabo kapa ba nang le kgahleho tswelopeleng ya moithuti. Ha bopaki bo se bo bokeletswe le ho sekasekwa, matitjhere a lokela ho ngola bokgoni kapa phihlello ena. Ho lokela ho etswa Tekanyetso e etswang qetellong e lekaneng e le hore tlaleho e etse tlhaloso e bontshang boemo boo moithuti a bo fihlelletseng.
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng
Setatemente sa Kharikhulamo ya Naha sa Dikereite tsa 10 - 12 (Tsela ya ho Ithuta e Akaretsang) se ananela sekala se supang boiphihlelo ba dikgato tse 6. Sekala seo se bontshitswe Lenanetafoleng la 4.1:
Dikgato Ditlhaloso tsa Bokgoni Matshwao (%)
Phihlello eo e leng karolwana feela 30 - 39
DITLHALOSO TSA BOKGONI BA THUTO
Ho thusa ka boemo ba phihlello bo lokelwang ke ho fihlellwa diphethong tsa ho ithuta dikereiting tsa10 ho isa ho 12, ho nehelanwe ka ditlhaloso tsa boiphihlelo ba thuto e le ho hlahisa karohano kapa phapang ho se lebelletsweng hore baithuti ba lokela ho se tseba le ho ka kgona ho se fihlella. Dikgato tse tsheletseng tsa bokgoni bo lokelang ho fihlellwa di hlalositswe thutong e nngwe le e nngwe, kereite le kereite. Ditlhaloso tsena di tla thusa matitjhere haholo ka ho lekanyetsa baithuti le ho ka ba beha maemong a nepahetseng. Ditlhaloso di akaretsa se hlalositsweng ka botlalo Diphethong tsa ho Ithuta le Maemong a Tekanyetso, mme di nehelana ka matshwao a ikgethang a bopang boemo ba boiphihlelo maemong a itseng. Maemo a phihlello a fapaneng mmoho le dikgato tsa diperesente tse a supang di bontshitswe lenanetatoleng 1941.
Ho ya ka metheo le tshebediso ya tekanyetso e itshetlehileng diphethong, tekanyetso tsohle, e etswang sekolong mmoho le e etswang qetellong (tlhahlobo), di lokela ho tataiswa kapa ho itshetleha maemong a beilweng a ho lekanyetsa. Le ha ho le jwalo, matshwao a ka sebediswa ho lekola mosebetsi o itseng, empa mosebetsi o jwalo o lokela ho lekanyetswa ka ho sebedisa ruburiki ho na le ho tshwaya dintlha ho ntse ho nehelanwa ka matshwao a itseng ho ya ka dintlha tse nepilweng. Tlhaloso ya phihlello thutong ka nngwe e hlalosa bonyenyane bo lokelang ba bokgoni, tsebo, tjhadimo ya ditaba le makgabane tseo moithuti a lokelang ho bontsha boiphihlello ho tsona kgatong e nngwe le e nngwe ya sekala sa ho lekanyetsa.
Ha titjhere kapa molekanyetsi a lokisetsa mosebetsi wa tekanyetso/ dipotso, o lokela ho etsa bonnete ba hore mosebetsi / dipotso di tobile dintlha tse itseng tsa sephetho se lokelang ho lekanyetswa. Maemo a Tekanyetso a loketseng a tshwanetse hore a sebediswe ho rala sekala sa tekanyetso (ruburiki) se tla sebediswa ho tshwaya mosebetsi / potso eo ho nehalanweng ka yona. Tlhaloso e bontsha ka ho hlaka boemong boo bonyane moithuti a lokelang ho bo fihlella kgatong e nngwe le e nngwe.
HO FETISETSWA HA BAITHUTI KEREITING E LATELANG
Ho fetisetswa pele ha baithuti ba leng Kereiting ya l0 le ya ll ho tla itshetleha feela tekanyetsong e etswang sekolong, empa le yona e lokela ho tshetlehwa dipehelong tse tshwanang le tse ho lengolo la Thuto le Thupelo e Tswellang ditlhokeho, maemo le melawana, mmoho le kgauhelo e etswang haeba moithuti a sa tsamaya hantle hakaalo, di hlalositswe hantle tokomaneng e bitswang ka hore ke Qualifications and Assessment Policy framework for Grades 10 - 12 (General).
TSELA EO DIKARETE TSA RAPOROTO DI LOKELANG HO SHEBAHALA KA YONA
Ho na le dibopeho tse ngata tseo dikarete tsa raporoto di ka ralwang ka tsona empa re ithutile hore ha Karete ya Raporoto e shebahala e nolofetse, ho ba bobebe ho e utlwisisa, ha feela e kenyeleditse dintho tsohle. Karete ya Raporoto e lokela ho kenyeletsa dintlha tsohle tse amang tswelopele ya moithuti e bontshang:
seo moithuti a se fihlelletseng papisong le diphethong;
moo moithuti a nang le bokgoni teng kapa a leng matla teng;
tshehetso e hlokehang kapa eo ho nehelanweng ka yona moo ho hlokehang;
keletso e ahang e buang ka phihlello ya moithuti papisong le phihlello ya hae ya nako e fetileng mmoho le ditlhoko tsa thuto; le tswelopele eo moithuti a e etsang mabapi le ho ithuta.
Ho feta mona, karate ya raporoto e lokela ho kenyeletsa tlhahisoleseding ka dintlha tse latelang:
lebitso la sekolo;
lebitso la moithuti;
kereite eo moithuti a leng ho yona;
selemo le kotara;
sebaka moo motswadi kapa mohlokomedi a saenang;
sebaka moo titjhere le mosuwehlooho ba saenang;
letsatsi, kgwedi le selemo;
letsatsi le kgwedi tseo dikolo di kwalwang le ho bulwa ka tsona;
setempe sa sekolo; le tlhahisoleseding e supang tsela eo moithuti a kenang sekolo ka yona.
TEKANYETSO YA BAITHUTI BA NANG LE DITSHITA TSA HO ITHUTA
DITLHALOSO TSA BOKGONI TSA PUO YA LAPENG
Kgato S Sekala
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 10 moithuti ya bontshang phihlelo e babatsehang a ka:
bua le ho nehelana ka boitshepo le ka kgokahano le momahano ya dintlha; bontsha ho ela hloko ho phethahetseng le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho hlwaya, fihlela moelelo, sekaseka le ho hlalosa tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapafapaneng; sebedisa puo ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka tsela e babatsehang maemong a dipuisano a fapaneng.
hlwaya, fihlela moelelo, sekaseka le ho hlalosa ditema ka boitshepo ha a bala le ho boha; bontsha kutlwisiso e hlakileng mme o utlwahatsa le ho tshehetsa mehopolo ya hae ka matla; balla hodimo ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka tsela e babatsehang; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapaneng le dintlheng tse amang setso.
ngola le ho nehelana ka ditema tsa boiqapelo, tse bontshang kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo; ikamahanya le baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo le dibopeho; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka tsela e tshwarellang, e susumetsang, le e bontshang bokgabo mme o hlahisa setaele sa hae se holang; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng a sebetsa ka boyena ho netefatsa ntlafatso.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 11 moithuti ya bontshang phihlello e babatsehang a ka:
bua le ho nehelana ka boitshepo, ka kgokahano le momahano ya dintlha ka tsela e tswellang; bontsha kelohloko e tsotehang le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le tlhompha; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho fihlela moelelo, sekaseka, lekola le ho hlalosa tlhahisoleseding ka maikemisetso a batsi a fapafapaneng; sebedisa puo ka bolokolohi le ho ikutlwahatso ka tsela e babatsehang maemong a dipuisano a fapaneng;
fihlela moelelo, sekaseka, lekola le ho hlalosa ditema ka boitshepo le ka ho phethahala ha a bala le ho boha; bontsha kutlwisiso e kgahlisang mme o utlwahatso le ho tshehetsa maikutlo a hae ka ho hlaka; balla hodimo ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka tsela e babatsehang; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapafapaneng le dintlheng tse amang setso.
ngola le ho nehelana ka ditema tsa boiqapelo, tse nang le kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo; ikamananya ka phethahalo le baamohedi ba fapaneng ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo le dibopeho; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka tsela e tshwarellang, e nang te tshusumetso le bokgabo, a bontsha bopaki bo totobetseng ba setaele seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng a sebetsa ka boyena ho netefatsa ntlafatso e kgolo.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 12 moithuti ya bontshang phihlello e babatsehang a ka:
bua le ho nehelana ka boitshepo, ka kgokahano le momahano ya dintlha, ka tsela e tsitsitseng le e tswellang; bontsha kelohloko e tsotehang le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho thlompha; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho fihlela moelelo, sekaseka, lekola le ho tlamahanya tlhahisoleseding ka maikemisetso a batsi a fapafapaneng; sebedisa puo ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa ka tsela e babatsehang maemong a dipuisano a fapaneng.
fihlela moelelo, sekaseka, lekola le ho tlamahanya ditema ka boitshepo le ka boqhetseke ha a bala le ho boha; bontsha kutlwisiso e babatsehang mme o hlahisa le ho tshehetsa maikutlo a hae ka tsela e kgolehang; balla hodimo ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka tsela e babatsehang; bontsha ho ba sedi mehopolong e batsi e fapafapaneng le dintlheng tse amang setso.
ngola le ho nehelana ka ditema tsa boiqapelo, tse nang le kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo; ikamahaya le baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo le dibopeho ka tsela e kgahlisang; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka tsela e tswarellang e nang le tshusumetso le bokgabo, a bontsha setaele se hlakileng seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng a sebetsa ka boyena ho hlahisa tema e ntlafetseng.
Kgato S Sekala Ditlhaloso tsa Bokgoni
80%-100% 
 utlwisisa le ho sebedisa dikarolo/ditho le
Phihlello e ditlwaelo tsa puo ka boitshepo le ka nepahalo e babatsehang holang; hlwaya, fihlela moelelo, sekaseka le ho hlalosa diphapano tse patehileng meelelong le mesebetsing ya mantswe le dibopeho tsa ona;
hlwaya, sekaseka, hlalosa le ho sebedisa dikarolo tse fapaneng tsa dipolelo mabakeng a tshebediso ya puo ya ka mehla le a tlhahiso ya setaele; bontsha bokgoni bo babatsehang ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni utlwisisa le ho sebedisa ditlwaelo le dikarolo/ditho tsa puo ka boitshepo, ka nepahalo le ha bobebe; fihlella moelelo, sekaseka, lekola 
 utlwisisa le ho sebedisa ditho/dikarolo le ditlwaelo tsa puo ka boitshepo, ka nepahalo le ha bobebe; fihlella moelelo, sekaseka, lekola le le ho hlalosa diphapano tse patehileng meelelong le mesebetsing ya mantswe le dibopeho tsa ona; hlwaya, sekaseka, lekola le ho sebedisa dikarolo tse fapaneng tsa dipolelo bakeng a tshebediso ya puo ya ka mehla le tlhahiso ya setaele; bontsha bokgoni bo babatsehang ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe. ho hlalosa diphapano tse patehileng meelelong le mesebetsing ya mantswe le dibopeho tsa ona; hlwaya, sekaseka, lekola le ho sebedisa dikarolo tsa dipolelo tse thatafetseng bakeng sa tshebediso ya puo ya ka mehla le tlhahiso ya setaele se rarahaneng; bontsha bokgoni bo babatsehang ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
60%-79% Phihlelo e kgabane
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 10 moithuti ya bontshang phihlello e kgabane a ka:
bua le ho nehelana ka kgokahano le momahano ya dintlha le hangata ka boitshepo; bontsha kelohloko e holang le ho sebedisa puo e supang ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho hlwaya, fihlela moelelo, sekaseka le ho hlalosa tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapaneng; sebedisa puo hangata ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa maemong a fapaneng a dipuisano;
hlwaya, fihlela moelelo, sekaseka le ho hlalosa ditema hangata ka boitshepo ha a bala le ho boha; utlwahatsa le ho tshehetsa mehopolo ya hae ka kutlwisiso; balla hodimo ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa ka tsela e kgahlisang haholo; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapanengle dintlheng tse amanang le setso.
ngola le ho nehelana ka ditema tseo boholo e leng tsa boiqapelo, tse nang le kgokahano le momahano ya dintlha, empa di sa nepahala hantle; ela hloko baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemsetso, maemo le dibopeho; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka tsela e tshwarellang, e susumetsang le e nang le bokgabo, a bontsha bopaki ba setaele seo e leng sa hae se holang; lekola botjha le hohlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng hangata a sebetsa ka boyena ho netefatsa ntlafatso.
Qetellong ya Kereite ya 11 moithuti ya bontshang phihlello e kgabane a ka:
bua le ho nehelana ka boitshepo le ka kgokahano le momahano ya dintlha; bontsha kelohloko le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho fihlela moelelo, sekaseka, lekola le ho hlalosa tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapaneng; sebedisa puo hangata ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa maemong a fapaneng a dipuisano;
fihlela moelelo, sekaseka, lekola le ho hlalosa ditema ka boitshepo ha a bala le ho boha; bontsha kutlwisiso e ntle ha a utlwahatsa mme tshehetsa mehopolo ya hae ka ho hlaka; balla hodimo ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka tsela e kgahlisang haholo; bontsha ho ba sedi maikutlong a fapaneng le dintlheng tse amang setso.
hlahisa hangata ditema tsa boiqapelo, tse nang le kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo ha a ngola le ho nehelana; ikamahanya baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo le di bopeho; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka tsela e tshwarellang, e susumetsang le e nang le bokgabo, a bontsha bopaki ba setaele seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng a sebetsa ka boyena ho netefatsa ntlafatso.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 12 moithuti ya bontshang phihlello e kgabane a ka:
bua le ho nehelana ka boitshepo le ka kgokahano le momahano ya dintlha ka tsela e tshwarellang; bontsha kelohloko e phethahetseng le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho fihlela moelelo, sekaseka, ho lekola le ho tlamahanya tlhahisolesedeng ka maikemitsetso a fapaneng; sebedisa puo hangata ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa maemong a fapaneng a dipuisano.
fihlela moelelo, sekaseka, lekola le ho tlamahanya tlhahisoleseding ka boitshepo le ka ho phethahala ha a bala le ho boha; bontsha kutlwisiso e ntle haholo, mme o hlahisa le ho tshehetsa maikutlo a hae ka tsela e hlakileng; balla hodimo ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka tsela e kgahlisang haholo; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapafapaneng le dintlheng tse amang setso.
ngola le ho nehelana ka ditema tsa boiqapelo, tse bontshang kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo; ikamahanya ka ho phethahala le baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo le dibopeho; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka tsela e tshwarellang, e susumetsang le e nang le bokgabo, a bontsha bopaki ba setaele seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng a sebetsa ka boyena ho netefatsa ntlafatso e bonahalang.
Kgato S Sekala Ditlhaloso tsa Bokgoni
60%-79% 
 utlwisisa le ho sebedisa dikarolo/ditho le
Phihlello e kgabane ditlwaelo tsa puo ka nepahalo le boitshepo tse bontshang kgolo; hlwaya, fihlela moelelo, sekaseka le ho hlalosa hangata diphapano tse patehileng pakeng tsa meelelo le mesebetsi ya mantswe le dibopeho tsa ona; hlwaya, sekaseka, hlalosa le ho sebedisa hangata dikarolo tse fapaneng tsa dipolelo mabakeng a tshebediso ya puo ya ka mehla le tlhahiso ya setaele; bontsha bokgoni bo kgahlisang ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni utlwisisa le ho sebedisa ditho/dikarolo le ditlwaelo tsa puo ka boitshepo le ka nepahalo e holang; fihlela moelelo, sekaseka le ho hlalosa hangata diphapano tse patehileng pakeng tsa meelelo le mesebetsi ya mantswe le dibopeho tsa ona; hlwaya, sekaseka, lekola le ho sebedisa hangata dikarolo tse fapaneng tsa dipolelo mabakeng a tshebediso ya puo ya ka mehla le tlhahiso ya setaele; bontsha bokgoni bo kgahlisang haholo ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe. 
 utlwisisa le ho sebedisa ditho/dikarolo le ditlwaelo tsa puo ka nepahalo le ka boitshepo; fihlela moelelo, sekaseka, lekola le ho hlalosa diphapano tse patehileng pakeng tsa meelelo le mesebetsi ya mantswe le dibopeho tsa ona; hlwaya, sekaseka, lekola le ho sebedisa dikarolo tse fapaneng tsa dipolelo mabakeng a tshebediso ya puo ya ka mehla le tlhahiso ya setaele; bontsha bokgoni bo kgahlisang haholo ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 10 moithuti ya bontshang phihlello e kgotsofatsang a ka:
bua le ho nehelana ka kgokahano le momahano ya dintlha le ka boitshepo bo kgotsofatsang; bontsha kelohloko le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompha ka tsela e kgotsofatsang; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho hlwaya le ho fihlela moelelo wa tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapaneng, empa o thatafallwa ke ho sekaseka le ho hlalosa; sebedisa puo ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa ho kgotsofatsang maemong a tlwaelehileng a dipuisano.
hlwaya le ho fihlela moelelo wa ditema ka boitshepo bo kgotsofatsang ha a bala le ho boha empa o teana le bothata ha a sekaseka le ho hlalosa tlhahisoleseding; hlahisa le ho tshehetsa mehopolo ya hae a bontsha kutlwisiso ka tsela e kgotsofatsang; balla hodimo ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka tsela e kgotsofatsang; bontsha ho ba sedi maikutlong a fapaneng mmoho le dintlheng tse amang setso ka tsela e kgotsofatsang.
ngola le ho nehelana ka ditema ka boiqapelo, le ka kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo ka tsela e kgotsofatsang; ikamahanya le baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, dibopeho le maemo ka tsela e kgotsofatsang; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka ho teba le ho tsepama ka bokgoni bo lekaneng, mme o bontsha bopaki bo seng bokae bo supang bokgabo le setaele seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng ka tataiso ho netefatsa ntlafatso.
Qetellong ya Kereite ya 11 moithuti ya bontshang phihlello e kgotsofatsang a ka:
bua le ho nehelana ka kgokahano le ka momahano ya dintlha le ka boitshepoka tsela e kgotsofatsang; bontsha kelohloko e eketsehang le ho sebedisa puo e bontshang, ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho fihlela moelelo le ho hlalosa tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapaneng empa o bontsha ho qeaqea ha a sekaseka le ho lekola; sebedisa puo ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa ka tsela e kgotsofatsang maemong a fapaneng a dipuisano;
fihlela moelelo le ho sekaseka ditema ka boitshepo ka tsela e kgotsofatsang ha a bala le ho boha, empa o bontsha ho se itshepe ha a lekola le ho hlalosa; hlahisa le hotshehetsa mehopolo ya hae a bontsha kutlwisiso ka tsela e kgotsofatsang; balla hodimo ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa ka tsela e kgotsofatsang; bontsha ho ba sedi ka tsela e kgotsofatsang maikutlong a fapaneng le dintlheng tse amang setso.
ngola le ho nehelana ka ditema tsa boiqapelo, tse nang le kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo ka tsela e kgotsofatsang; ikamalanya hangata le baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maitkemitsetso, maemo le dibopeho; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka botebo le tsepamo ka bokgoni bo kgotsofatsang a bontsha bopaki bo seng bokae ba bokgabo le setaele seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng ka tataiso e itseng ho netefatsa ntlafatso.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 12 moithuti ya bontshang phihlello e kgotsofatsang a ka:
bua le ho nehelana ka boitshepo le ka kgokahano le ya dintlha momahano ya dintlha; bontsha kelohloko le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho fihlela moelelo le ho sekaseka tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapaneng, empa o bontsha ho qeaqea ha a lekola le ho tlamahanya; sebedisa puo ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka tsela e kgotsofatsang maemong a fapaneng a dipuisano;
fihlela moelelo le ho sekaseka ditema ka boitshepo bo kgotsofatsang ha a bala le ho boha, empa o bontsha ho se itshepe ha a lekola le ho tlamahanya; bontsha kutlwisiso ha a utlwahatsa le ho tshehetsa mehopolo ya hae; balla hodimo ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka tsela e kgotsofatsang; bontsha ho ba sedi ka tsela e kgotsofatsang mehopolong e batsi le dintlheng tse amang setso.
ngola le ho nehelana ka ditema tsa boiqapelo, tse nang le kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo ka tsela e kgotsofatsang; ikamalanya le baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maitkemitsetso, maemo le dibopeho; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka tsela e hlakileng, e bontshang ho teba le ho tsepama ho kgotsofatsang, le ka bopaki bo itseng ba bokgabo le setaele seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng ka tataiso e itseng ho netefatsa ntlafatso.
Kgato S Sekala Ditlhaloso tsa Bokgoni
50%-59% 
 utlwisisa le ho sebedisa dikarolo/ditho le
Phihlello e ditlwaelo tsa puo ka nepahalo e kgotsofatsang;
kgotsofatsang hlwaya, fihlela moelelo, sekaseka le ho hlalosa
E tswela pele meelelo e patehileng le mesebetsi ya mantswe a tlwaelehileng le dibopeho tsa ona ka nepahalo e kgotsafatsong; hlwaya, sekaseka, hlalosa le ho sebedisa dikarolo tsa dipolelo tse fapaneng mabakeng a tshebediso ya puo ya ka mehla le tlhahiso ya setaele, empa o etsa diphoso tse totobetseng; bontsha bokgoni bo kgotsofatsang ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni utlwisisa le ho sebedisa dikarolo/ditho le ditlwaelo tsa puo ka nepahalo ka tsela e kgotsofatsang; fihlela moelelo, sekaseka le ho hlalosa meelelo le mesebetsi ya mantswe le dibopeho tsa ona, ho kenyeleditswe mantswe a nang le meelelo e patehileng ka nepahalo ka tsela e kgotsofatsang; hlwaya sekaseka, lekola le ho sebedisa dikarolo tse fapaneng tsa dipolelo mabakeng a tshebediso ya puo ya ka mehla le tlhahiso ya setaele empa o etsa diphoso; bontsha bokgoni bo kgotsofatsang ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe. 
 utlwisisa le ho sebedisa dikarolo/ditho le ditlwaelo tsa puo ka nepahalo ka tsela e kgotsofatsang; fihlela moelelo, sekaseka, lekola le ho hlalosa diphapano tse patehileng meelelong le mesebetsing ya mantswe le dibopeho tsa ona ka nepahalo ka tsela e kgotsofatsang; hlwaya, sekaseka, lekola le ho sebedisa dikarolo tse fapaneng tsa dipolelo mabakeng a tshebediso ya puo ya kamehla le tlhahiso ya setaele, empa o etsa diphoso tse nyenyane; bontsha bokgoni bo kgotsofatsang ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 10 moithuti ya bontshang phihlello e lekaneng a ka:
bua le ho nehelana ka kgokano le momahano ya dintlha ka tsela e lekaneng; bontsha kelohloko le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le tlhompha na bokgoni bo lekaneng; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho hlwaya, ho fihlela moelelo, ho lekola le ho sekaseka tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapaneng ka tsela e kgotsofatsang; sebedisa puo ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa ka tsela e lekaneng maemong a tlwaelehileng a dipuisano;
hlwaya le ho fihlela moelelo wa ditema ka bokgoni bo lekaneng ha a bala le ho boha, empa o ba le bothata ha a sekaseka le ho hlalosa tlhahisoleseding; bontsha kutlwisiso e lekaneng mme o nehelana le ho tshehetsa maikutlo a hae; balla hodimo ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa ka bokgoni bo lekaneng; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapaneng le dintlheng tse amanang le setso ka tsela e lekaneng.
ngola le ho nehelana, a hlokometse ho hlahisa ditema tse bontshang boiqapelo, tse nang le kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo ka tsela e lekaneng; ikamahanyale baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso maemo le dibopeho ka tsela e lekaneng; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka tsela e lekaneng, empa ka bokgabo, botebo le ho tsepama ho honyenyane feela; bontsha bopaki bo lekaneng ba setaele seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng feela ka tataiso ho netefatsa ntlafatso e lekaneng.
Qetellong ya Kereite ya 11 moithuti ya bontshang phihlello e lekaneng a ka:
bua le ho nehelana ka kgokahano le ka momahano ya dintlha ka bokgoni bo lekaneng; bontsha kelohloko e lekaneng le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le tlhompha; mamela ka tsheshefo ka bokgoni bo lekaneng ka sepheo sa ho fihlela moelelo wa tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapaneng, empa o ba le bothata ha a sekaseka, a lekola le ho hlalosa; sebedisa puo ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa ka bokgoni bo lekaneng maemong a tlwaelehileng a dipuisano;
fihlela moelelo le ho sekaseka ditema ka bokgoni bo lekaneng ha a bala le ho boha, empa o ba le bothata ha a lekola le ho hlalosa tlhahisoleseding; bontsha kutlwiso e lekaneng mme o utlwahatsa le ho tshehetsa maikutlo a hae; balla hodimo ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa ka bokgoni bo lekaneng; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapaneng le dintlheng tse amanang le setso ka tsela e lekaneng.
ngola le ho nehalana, a hlokometse ho hlahisa ditema tse bontshang boiqapelo, tse nang le kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo ka bokgoni bo lekaneng; ikamahanya ka bokgoni bo lekaneng le baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo le dibopeho; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka bokgoni bo lekaneng empa o bontsha bokgabo, botebo le ho tsepama ka tsela e fokolang; bontsha bopaki bo lekaneng ba setaele seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng empa o hloka tataiso ho netefatsa ntlafaso e lekaneng.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 12 moithuti ya bontshang phihlello e lekaneng a ka:
bua le ho nehalana ka tsela e bontshang kgokahano le momahano ya dintlha; bontsha kelohloko e le kaneng le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka bokgoni bo lekaneng ka sepheo sa ho fihlela moemelo le ho sekaseka, empa o ba le bothata ha a lekola le ho tlamahanya tlhahisoleseding; sebedisa puo ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa maemong a tlwaelehileng a dipuisano ka bokgoni bo lekaneng;
fihlela moelelo le ho sekaseka ditema ka bokgoni bo lekaneng ha a bala le ho boha, empa o ba le bothata ha a lekola le ho tlamahanya tlhahisoleseding; bontsha kutlwiso e lekaneng mme o hlahisa le ho tshehetsa maikutlo a hae; balla hodimo ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka bokgoni bo lekaneng; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapaneng le dintlheng tse amanang le setso ka tsela e lekaneng.
ngola le ho nehalana, a hlokometse ho hlahisa ditema tse bontshang boiqapelo, tse nang le kgokahano le momahano ya dintlha le tse nepahetseng ka tsela e lekaneng; ikamahanya ka bokgoni bo lekaneng le baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo le dibopeho; bopa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka bokgoni bo lekaneng, empa o bontsha bokgabo, botebo le ho tsepama ka tsela e fokolang; bontsha bopaki bo lekaneng ba setaele seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng empa o hloka tataiso ho netefatsa ntlafaso e lekaneng.
Kgato S Sekala Ditlhaloso tsa Bokgoni
40%-49% 
 utlwisisa ditho/dikarolo le ditlwaelo tsa puo ka
Phihlello e lekaneng tsela e lekaneng, mme ka nako tse ding o di
E tswela pele sebedisa ka nepahalo; hlwaya le ho fihlela moelelo wa mantswe le dibopeho tsa ona ka bokgoni bo lekaneng, empa o ba le bothata ha a sekaseka le ho hlalosa mesebetsi ya ona, mme a ka lemoha, diphapano tse patehileng ho fihla bohato bo itseng feela; hlwaya, sekaseka, hlalosa le ho sebedisa dikarolo tsa polelo ka bokgoni bo lekaneng mabakeng a tshebediso ya puo ya ka mehla, empa o etsa diphoso tse totobetseng; bontsha bokgoni bo lekaneng ba shebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni bontsha kutlwisiso ya dikarolo/ditho le ditlwaelo tsa puo ka bokgoni bo lekaneng, mme ka nako tse ding o di sebedisa ka nepahalo; fihlela moelelo le ho sekaseka meelelo ya mantswe ka bokgoni bo lekaneng, empa o ba le bothata ba ho hlalosa mesebetsi ya mantswe le dibopeho tsa ona mme a ka elellwa diphapano tse seng kae tse patehileng ho fihla bohato bo itseng feela; hlwaya, sekaseka, lekola le ho sebedisa dikarolo tsa polelo bakeng sa tshebediso ya puo ya ka mehla ka bokgoni bo lekaneng empa o etsa diphoso tse totobetseng; bontsha bokgoni bo lekaneng ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe. 
 bontsha kutlwisiso ya dikarolo/ditho le ditlwaelo tsa puo ka bokgoni bo lekaneng, mme ka nako tse ding o di sebedisa ka nepahalo; fihlela moelelo, sekaseka, lekola le ho hlalosa diphapano tse patehileng dipakeng tsa meelelo le mesebetsi ya mantswe le di bopeho tsa ona ka bokgoni bo lekaneng; hlwaya, sekaseka, lekola le ho sebedisa dikarolo tsa polelo ka bokgoni bo lekaneng bakeng sa tshebediso ya puo ya ka mehla empa ka nako e nngwe o etsa diphoso; bontsha bokgoni bo lekaneng ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
30%-39% Phihlello eo e leng karolwana feela
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Mophato wa Kereite ya 10 moithuti ya bontshang phihlello eo leng karolwana feela a ka:
bua le ho nehalana, empa ka ho kgaokgaoha ha kgokahano le momahano ya dintlha; sebedisa puo empa o bontsha tlhokeho e kgolo ya kelohloko ya puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka sewelo mme o thatafallwa ke ho hlwaya, fihlela moelelo, sekaseka le ho hlalosa tlhahisoleseding mabakeng a fapaneng; sebedisa puo ka bolokolohi le ka boikutlwahatso maemong a tlwaelehileng a dipuisano ka sewelo.
hlwaya le ho fihlela moelelo wa ditema ka sewelo ha a bala le ho boha, hape o ba le bothata ha a sekaseka le ho hlalosa tlhahisoleseding e qoholehileng; bontsha kutlwisiso kapa ho utlwahatsa le ho tshehetsa maikutlo a hae ka sewelo; balla hodimo a ntse a kgaokgaoha, mme o bontsha bolokolohi le ho ikutlwahatsa tse haellang; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapaneng le dintlheng tse amang setso ka bokgoni bo haellang.
ngola le ho nehelana ka ditema empa o bontsha kgaello ya boiqapelo le ya kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo kapa ho ela hloko baamohedi ba ditaba ba fapaneng,, maikemisetso, maemo le dibopeho; bopa ka mehopolo le dintlha tse e tshehetsang, kapa ho bontsha bokgabo le setaele seo e leng sa hae ka sewelo; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng ka tataiso e etswang kgafetsa empa o bontsha ntlafalo ka sewelo.
Qetellong ya Kereite ya 11 moithuti ya bontshang phihlello eo e leng karolwana feela a ka:
bua le ho nehalana ka ditema, empa ke ka sewelo a bontshang kgokahano le momahano ya dintlha; bontsha kelohloko e haellang le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka sewelo ka sepheo sa ho fihlela moelelo le ho sekaseka, mme o ba le bothata bo boholo ha a lekola le ho hlalosa tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapaneng; sebedisa puo ka bolokolohi le ka boikutlwahatso maemong a tlwaelehileng a dipuisano ka sewelo.
fihlela moelelo le ho sekaseka ditema ka sewelo ha a bala le ho boha, mme a ba le bothata ha a sekaseka le ho hlalosa tlhahisoleseding; bontsha kutlwisiso kapa ho hlahisa maikutlo a hae ka sewelo, mme o a tshehetsa ka bokgoni bo haellang; balla hodimo a ntse a kgaokgaoha, mme o bontsha bolokolohi le ho kutlwahatsa ka bokgoni bo haellang; bontsha ho ba sedi mehopolong fapaneng le dintlheng tse amang setso ka bokgoni bo haellang.
ngola le ho nehalana ka ditema empa o bontsha kgaello ya boiqapelo, le ya kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo; ela hloko baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo le dibopeho ka sewelo; hlahisa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang kapa ho bontsha bokgabo le setaele se e leng sa hae ka sewelo; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng ka tataiso e etswang kgafetsa empa o bontsha ntlafalo ka sewelo.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 12 moithuti ya bontshang phihlello eo e leng karolwana feela a ka:
bua le ho nehalana ka ditema empa ke ka sewelo a bontshang kgokahano le momahano ya dintlha; bontsha kelohloko e seng kae le ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka sewelo ka sepheo sa ho fihlela moelelo sekaseka, lekola le ho tlamahanya tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapaneng; sebedisa puo ka bolokolohi le ka boikutlwahatso maemong a tlwaelehileng a dipuisano ka sewelo.
fihlela moelelo wa ditema ka sewelo ha a bala le ho boha, mme a fumana bothata ha a sekaseka, a lekola le ho tlamahanya tlhahisoleseding; bontsha kutlwisiso e itseng, mme o hlahisa maikutlo a seng makae a hae, empa o a tshehetsa ka bokgoni bo bonyenyane; balla hodimo a ntse a kgaokgaoha, mme o bontsha bolokolohi le ho kutlwahatsa ka bokgoni bo haellang; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapaneng le dintlheng tse amang setso ka bokgoni bo haellang.
ngola le ho nehalana ka ditema empa o bontsha kgaello ya boiqapelo le ya kgokahano le momahano ya dintlha le nepahalo; ela hloko baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo le dibopelo ka sewelo; hlahisa mehopolo le dintlha tse e tshehetsang ka botebo bo itseng, empa ka tsepamo e sa tsitsang mme o bontsha bopaki bo bonyenyane haholo ba bokgabo le setaele seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng a tataiswa kgafetsa empa ke ka sewelo a bontshang ntlafalo.
Kgato S Sekala Ditlhaloso tsa Bokgoni
30%-39% 
 utlwisisa ditho/dikarolo le ditlwaelo tsa puo ka
Phihlello eo e leng sewelo mme o ba le bothata ba ho di sebedisa ka karolwana feela nepahalo; hlwaya le ho fihlela moelelo wa
E tswela pele diphapano meelelong ya mantswe a tlwaelehileng le dibopeho ha tsa ona empa ka bothata, mme o qakeha haholo ha a sekaseka le ho hlalosa mesebetsi ya ona; hlwaya, sekaseka, hlalosa le ho sebedisa ka dikarolo tsa polelo tse tlwaelehileng bakeng sa tshebediso ya puo ya mehla ka nepahalo ka sewelo, mme o etsa diphoso tse kgolo; bontsha bokgoni bo haellang ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni utlwisisa le ho sebedisa dikarolo/ditho le ditlwaelo tsa puo ka nepahalo ka sewelo; fihlela moelelo le ho sekaseka diphapano meelelong ya mantswe a tlwaelehileng, empa o ba le bothatha bo boholo ha a lekola le ho hlalosa mesebetsi le dibopeho tsa ona; hlwaya, sekaseka hlalosa le ho sebedisa dibopeho tsa polelo ka nepahalo ka sewelo bakeng sa tshebediso ya puo ya ka mehla, hape o etsa diphoso tse kgolo; bontsha bokgoni bo haellang ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe. 
 utlwisisa tse seng kae tsa dikarolo/ditho le ditlwaelo tsa puo empa o di sebedisa ka nepahalo ka sewelo; fihlela moelelo le ho sekaseka diphapano meelelong ya mantswe a tlwaelehileng empa a thulana le bothata bo boholo ha a lekola le ho hlalosa mesebetsi ya mantswe le dibopeho tsa ona; hlwaya, sekaseka, lekola le ho sebedisa dibopeho tsa polelo mabakeng a tshebediso ya puo ya ka mehla empa ka katleho e haellang mme o etsa diphoso; bontsha bokgoni bo haellang ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 10 moithuti ya bontshang phihlello e haellang a ka:
bua le ho nehelana ka dintlha empa hangata ka tsela e lobokaneng; sitwa ho bontsha kelohloko, kapa ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka bokgoni bo haelleng haholo ka sepheo sa ho hlwaya, fihlela moelelo kapa ho hlalosa tlhahisoleseding mabakeng a fapaneng; sebedisa puo ka bolokolohi le ka ho ikutlwahatsa maemong a tlwaelehileng a dipuisano ka bokgoni bo haellang haholo;
hlwaya, fihlela moelelo, sekaseka kapa ho hlolosa ditema ka sewelo haholo ha bala kapa a boha; bontsha kutlwisiso kapa ho hlahisa maikutlo a hae ka sewelo haholo mme o a tshehetsa ka sewelo haholo; balla hodimo ka bofokodi bo boholo, le ka bolokolohi le ho ikutlwahatsa tse haellang haholo; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapaneng le dintlheng tse amang setso ka tsela e haellang haholo.
ngola le ho nehalana ka ditema empa o batla a bontsha tlhokeho ya boiqapelo, ya kgokahano le momahano ya dintlha kapa nepahalo; bontsha ho se tsotelle baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo le dibopeho; ngola ka kutlwahalo kapa ho bontsha setaele seo e leng sa hae ka sewelo, mme dintlha tse tshehetsang maikutlo di lobokane haholo hoo tema e qetellang e hloka moelelo; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng ka bokgoni bo fokolang haholo.
Qetellong ya Kereite ya 11 moithuti ya bontshang phihlello e haellang a ka:
bua le ho nehelana ka dintlha, empa ka kgokahano e haellang haholo; bontsha kelohloko kapa ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompho ka bokgoni bo fokolang haholo; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho fihlela moelelo, sekaseka, lekola kapa ho hlalosa tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapaneng ka sewelo haholo; sebedisa puo ka bolokolohi kapa ho ikutlwahatsa maemong a tlwaelehileng a dipuisano ka sewelo haholo.
fihlela moelelo, sekaseka, lekola le ho hlalosa ditema ka sewelo haholo ha a bala le ho boha; bontsha kutlwisiso kapa ho hlahisa maikutlo a hae le ho a tshehetsa ka sewelo haholo; balla hodimo ka bokgoni bo fokolang haholo, mme o bontsha kgaello e kgolo ya bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka sewelo haholo; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapaneng le dintlheng tse amang setso ka sewelo haholo.
ngola le ho nehelana ka ditema, empa o bontsha boiqapelo, kgokahano le momahano ya dintlha kapa nepahalo ka sewelo haholo; bontsha ho hloka tsotello ho baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo le dibopeho; ngola ka kutlwahalo ka sewelo mme o sitwa ho bontsha bopaki ba setaele seo e leng sa hae; nehalana ka mehopolo le dintlha tse e tshehetsang, empa di lobokane; lekola botjha ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng ka bokgoni bo fokolang haholo.
Ditlhaloso tsa Bokgoni
Qetellong ya Kereite ya 12 moithuti ya bontshang phihlello e haellang a ka:
bua le ho nehalana ka dintlha, empa ke ka sewelo a bontshang kgokahano; batla a bontsha ho hloka kelohloko kapa ho sebedisa puo e bontshang ho ba sedi le ho hlompha; mamela ka tshetshefo ka sepheo sa ho fihlela moelelo sekaseka, lekola kapa ho tlamahanya tlhahisoleseding ka maikemisetso a fapaneng ka sewelo; sebedisa puo ka bolokolohi kapa ho ikutlwahatsa maemong a tlwaelehileng a dipuisano ka sewelo haholo.
bala le ho boha ditema empa o thatafallwa haholo ke ho fihlela moelelo, ho sekaseka, lekola le ho tlamahanya tlhahisoleseding; bontsha kutlwisiso kapa ho hlahisa maikutlo a hae le ho a tshehetsa ka sewelo; balla hodimo ka bokgoni bo fokolang haholo, mme o bontsha bolokolohi le ho ikutlwahatsa ka sewelo haholo; bontsha ho ba sedi mehopolong e fapaneng kapa dintlheng tse amang setso ka sewelo haholo.
ngola le ho nehalana ka ditema empa bontsha bopaki bo fokolang haholo ba boiqapelo, kgokahano le momahano ya dintlha kapa nepahalo; bontsha ho se tsotelle baamohedi ba ditaba ba fapaneng, maikemisetso, maemo kapa dibopeho; nehalana ka mehopolo le dintlha tse e tshehetsang, empa di lobokane feela, ha di etse moelelo kapa di a iphetapheta mme o hloka setaele seo e leng sa hae; lekola botjha le ho hlaola diphoso mosebetsing o ngotsweng ha feela a tataiswa kgafetsa empa hangata o hloka kutlwisiso kapa o sitwa ho lokisa diphoso.
Kgato S Sekala Ditlhaloso tsa Bokgoni
0%-29% 
 utlwisisa feela dikarolo/ditho le ditlwaelo tsa
Phihlello e haellang puo tsa motheo empa o di sebedisa ka nepahalo
E tswela pele ka sewelo haholo; hlwaya, fihlela, moelelo sekaseka le ho hlalosa meelelo le mesebetsi ya mantswe a tlwaelehileng le dibopeho tsa ona ka nepahalo ka sewelo haholo; sebedisa dipolelo tse hlokang moelelo kapa sebopeho se nepahetseng; bontsha bokgoni bo fokolang haholo ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
Ditlhaloso tsa Bokgoni Ditlhaloso tsa Bokgoni utlwisisa feela dikarolo/ditho le ditlwaelo tsa puo tsa motheo mme o di sebedisa ka nepahalo ka sewelo; fihlela, moelelo sekaseka, lekola le ho hlalosa diphapano dipakeng tsa meelelo le mesebetsi ya mantswe a tlwaelehileng le dibopeho tsa ona ka sewelo haholo; sebedisa dibopeho tsa polelo ka nepahalo bakeng sa tshebediso ya puo ya ka mehla ka sewelo haholo; bontsha kgaello e kgolo haholo ya bokgoni ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe. 
 utlwisisa feela dikarolo/ditho le ditlwaelo tsa puo tsa motheo mme ke ka sewelo a di sebedisang ka nepahalo; fihlela moelelo sekaseka, lekola le ho hlalosa meelelo le mesebetsi ya mantswe le dibopeho tsa ona ka sewelo; sebedisa dibopeho tsa polelo bakeng sa tshebediso ya puo ya kamehla ka nepahalo ka sewelo; bontsha kgaello e kgolo haholo ya bokgoni ba tshebediso ya thutapuo le tlotlontswe.
LENANE LA MANTSWE LE TLHALOSO TSA ONA
akanya - ho lekanya taba kapa ntlha e itseng empa ho itshetlehuwe hodima tlhahisoleseding/dintlha tse itseng akoronimi - lentswe le bopilweng ka ditlhaku tse qalang tsa mantswe a mang baamohedi ba ditaba - ho hlaloswa bohle ba amohelang ditaba/tlhahisoleseding ka ho bala kapa ho mamela seo sebui kapa mongodi wa tema a nehelanang ka sona bathahaselli - batho ba nang le seabo kapa kgahleho ntlheng tse itseng haholo ya hore baithuti ba sebetsa ka tsela e jwang boeletsa - ho boela o pheta/etsa ntho hape kapa ka makgetlo boikgopotso - ke sengolwa se hlahiswang ka tsela ya tlaleho ha ho lekolwa kapa ho okola tsa bohlokwa feela ka ho hong ho itseng, e ka ba ho ikgopotsa buka e badilweng, filimi kapa ketsahalo, papadi ya kalaneng, esitana le ha e le eng kapa eng bokgoni - ke seo moithuti a kgonang ho se etsa ka mora hore a ithute se seng se itseng bolekanyetsi - tshebetso ya ho netefatsa ho bona hore mesebetsi ya tekanyetso, e seng e entswe e phethilwe e phethilwe ka tokaka ho latela dintlha tsa motheo tsa tekanyetso ka tshwanelo botemengata - tsebo ya dipuo tse ding tsa tlatsetso ntle le tsebo ya puo ya lapeng didumatshwano - ke mantswe a mabedi a nang le medumo e tshwanang, empa meelelo yona e fapane, jwaloka 'thaba' dipolelong tsena; re a thaba ha le sebeditse hantle dihlahlahlobong; re hlwele thaba dikahare - tse fuperweng ka hare ho ho hong, e ka ba ka hare ho tokomane, buka, tema, jwalojwalo dikala tsa ho lekanyetsa - ke mekgwa ya tshebetso, eo ho yona letshwao (jwalo ka a kapa b) kapa ntlha jwalo ka 5/10 kapa 50% le hlaloswang ka botlalo dikala tsa tekanyetso tse supang dikgato diruburiki - ke mefuta ya dikala e supang dikgato tse supang kgolo e nang le mehato e fetafetanang, mme e bontshang matshwao a lokelang bonnyane ho fihlellwa kapa maemo a amohelehileng a pontsho ya ho fihlella se batlwang mokgeng o mong le o mong wa mosebetsi o lekolwang dikgato - mehato e fapaneng e sebediswang ho supa maemo a tshebetso ao moithuti a leng ho ona, jwalo ka a sebediswang sekaleng sa tekanyetso se supang dikgato (ruburiking)dinoutsu - dintlha tse itshetlehileng hodima taba e itseng, tse e hlakisang le ho e hlalosa ka botlalo diphetho tsa ho Ithuta- ke tlhaloso eo ho nehelanwang ka yona e bolelang seo moithuti a lokelang ho se tseba, ho kgona ho se etsa kapa ho se fihlella kereiting e nngwe le e nngwe, mme di theilwe diphethong tse hlokolosi le diphetho tse ntshetsang pele ditema tsa mannete - ditema tse nang le mesebetsi e ka etswang kapa ho sebediswa e seng tse itshetlehileng dingolweng jwalo ka makasine, ditaba tsa koranta,dipehelo ho tswa seyalemoyeng le thelebishene, dipapatso, dileibole tsa dihlahiswa diborutjhara tsa maeto, diforomo tsa semmuso, mehlala ya mangolo a nnete ditema tsa mefuta e fapaneng ya dipuisano - ditema tse fumanwang disebedisweng tse fapaneng, tse jwaloka televishene, difilimi jj ditshita - dintho tse sitisang hore tse tshwanelang ho etswa di se kgone ho etsahala hlalosa moelelo - ho badisisa ka maikutlo le ka maikemisetso a ho fihlella moelelo o hlahiswang temeng hlokolosi - ntho ya bohlokwa hlwaya - ho qoholla ka boqhetseke ntho e nngwe ka hara tse ding ho ba sedi - ho ela hloko ho se utlwise maikutlo a batho ba bang bohloko ho hlaola diphoso - bokgoni ba ho elellwa ho hlwaya le ho ntsha diphoso tse teng temeng, mme di bile di lokiswa ka maikemisetso a ho ntlafatsa ho boha - ho sheba/shebella kapa ho tadima setshwantsho/mofuta wa tema e sa ngolwang ka mantswe empa ho sebedisitswe setshwantsho jwalo ka khatunu, le ha e le foto kapa setshwantsho se jwang kapa jwang feela ho ikutlwahatsa (boikutlwahatso) - ke tsebo le bokgoni ba moithuti ba ho hlahisa le ho tsebisahatsa mehopolo, menahano le maikutlo a hae ka tshwanelo le ka nepo le ka tsela eo basebedisi ba bang ba puo ba tlang ho kgona le ho utlwisisa seo a se buang kapa a se ngolang ho ngola ka bolokolohi - ha baithuti ba fuwa monyetla wa ho ngola seo ba ratang ho se ngola ntle le hore ba tshwenyehe ka ho etsa diphoso. baithuti ba kgothaletswa ho ngola hangata ka moo ba ka kgonang ka teng ho okola - ho bala tema ka pele ka sepheo sa ho fumana feela mohopolo/mehopolo e akaretsang seo moithuti a balang ka sona, jwalo ka ho lekola mehopolo ya sehlooho ho ruteha - bokgoni ba ho bala le ho sebedisa tlhahisoleseding le ho ngola mabakeng a tse fapaneng. ke karolo ya bokgoni bo akaretsang ho etsa moelelo wa lefatshe la hae ho tlodisa mahlo - ho bala tema ka ho mathisa mahlo ka hodimo, empa ka morero wa ho batla dintlha kapa tlhahisoleseding e itseng, jwalo ka ho tadima lebitso le itseng le nomoro ya mohala bukeng ya mehala
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng jakone (jargon) - puo e ikgethang e sebediswang mamemong a ikgethang a kang a kgwebo kapa porofeshene e itseng; ha puo ena e sebediswa ka tsela e sa tsotelleng bamamedi ba ditaba/babadi e ba e ama bao hampe. ka nepo (accurately) - ho etsa ho itseng ka tsepamo e phethahetseng, ho se le phoso e nyenyane ka nepahalo (correctly) - ho etsa ho itseng hantle, le ha ho sa tsepama hakaalo, feela e le ho batlahalang katamelo /tshwano - phumaneho ya ho tshwana dinthong tseo hangata di bonwang di fapane kelohloko - bokgoni ba ho ipeha maemong a motho e mong, ho etsa se itseng ka kutlwelobohloko kenyeletso ya bohle - tlhahiso ya maemo thutong ao ho ona ho kenyeletswang bohle mefuta yohle ya baithuti, ho kenyeletswa le ba nang le ditlhoko tse ikgethang jwalo ka baithuti ba nang le ditshita tse fapaneng tse ba sitisang ho ka ithuta ka tshwanelo le ka bolokolohi kganyetsano - hlahiso ya mehopolo e mmedi e hanetsanang ka ho lekana kgato - mosebetsi kapa bokgoni bo bontshang hore tsebo keya maemo a tlaase kapa a hodimo kgetholla - ho hlahisa le ho bontsha phapano dipakeng /hara dintho tse ka ho totobatsa dintlha tse etsang phapano eo kgohlano - tsela eo qaka e hlahellang ka yona dingolweng kgokahano (coherence) - ketso ya ho hokela dipolelo, dinthla, mehopolo e fetang bonngwe ka sepheo sa ho hlahisa momahano kgokahano - ke kamano e bopang kutlwisiso ya dikgopolo ebile e fana ka kopanyo ya temana seratswana kgokahanyo - ke ntlhatheo ya sehlooho ya ho rala tlaleho ya kharikhulamo ya naha, e hlokang hore baithuti ba sebedise tsebo le bokgoni ho tswa tikolohong tse ding tsa ho ithuta kapa ho tswa dikarolong tse fapaneng tsa tikoloho e le nngwe ya ho ithuta bakeng sa ho ntshetsa pele mosebetsi le diketsahalo lebotsi - ke leano le sebediswang puong moo sebui / sengodi se botsang potso ka sepheo sa ho ngoka kapa ho hohela baamohedi ba ditaba leeme - tlwaelo ya ho ho kgetholla ntho e nngwe hara tse ding ka ntle le ho tadima dintlha hantle kapa ka tsela e nepahetseng leetsisa - ke mokgabiso puo oo ho ona ho sebediswang medumop ya mantswe ho kgwephetsa meelelo ya ona, mme leetsisa le bopa ditshwantsho tse hlakileng tsa tseo ho buuwang ka tsona lehokedi - lentswe le sebediswang ho kopanya mantswe, dipolelo le dipolelwana tse pedi
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng lekola - lentswe lena le sebedisitswe haholo ho bolela ho lekanya tshebetso ya moithuti kapa ho bona kgato eo a leng ho yona ka bokgoni le tsebo tseo a seng a di bokelletse lenanetsamaiso la ho ithuta - ke tokomane e nehelanang ka tataiso ya ho ithuta le tekanyetso tse lokelang ho etswa nakong ya dilemo tse tharo Mokgahlelong waThuto le Thupello e Tswellang lelatodi - lentswe le nang le tlhaloso e fapaneng ho lentswe le leng, mohlala: ho thaba ho hlonama lenanenetefatso - lenane la dintho tse hlokehang/ tshwanetseng ho etswa kapa dintlha tse lokelang ho elwa hloko lengolo la ntshetsopele ya thuto le thupello (dikolong) - ke lengolo la bopaki le bontshang hore baithuti ba atlehile ho fihlella dintlha kapa matshwao ao ka ona ho ka thweng ba atlehile thutong e itseng lepata - ke mokgabiso puo oo ho ona moelelo o itseng o matlafatswang ka ho o latola jwalo kaha eka ho patwa seo e hlileng e leng sona, jwalo ka mona, "ngwetsi ya rona e ne e sa ota le kgale ha e fihla mona lapeng letshwao - ntho e emang kapa e emelang ntho e itseng (mohlala: nonyana ke letshwao la kgotso) letso - lentswe le fumanweng kapa ho hlaha ho tswa ho le leng kapa ho tswa motsong maemo a tekanyetso - tsohle tseo moithuti a lokelang ho di tseba le ho kgona ho di etsa, tse kenyeleditseng bokgoni, tsebo, makgabane le tjhadimo ya ditaba maemo a tse ithutwang - tema efe kapa efe e hlahiswa le ho sebedisetswa maemo a itseng. Maemo ana a kenyeletsa maemo a batsi kapa a amang bophelo a ka mehla le mehla a itshetlehileng dintlheng tse amang tsa phedisano, tsa setso le tsa dipolotiki; lentswe lena le ka boela la bolela se tlang pele kapa se latelang lentswe kapa tema, mme se hlokoloisi moelelong makgabane - dintle tse hlahang nthong kapa ketsahalong e itseng, mme ke ona a bopang tjhadimo ya moithuti ya dintho le bophelo qetellong malaporosimi (malapropizm) - tshebediso lentswe le fosahetseng polelong kapa temeng sebakeng sa le nepahetseng mantswekopane - ke mantswe a rarahaneng ka ho botjwa ka dikarolo kapa ditho tse ngata tsa puo, a jwalo ka mohlokalebitso, basebetsimmoho, motshehalefuma, tlotlontswe melao - melao e tshwanetseng ho latelwa puong metheo - dintlha tseo taba e itseng e itshetlehileng hodima tsona kapa mabaka a hlohleletsang taba eo mmapa wa kelello/monahano - tsela ya ho sebedisa setshwantsho seo ka sona ho totobatswang dihloohwana tsa seo ho buuwang ka sona kapa seo ho ngolwang ka sona moelelo o patehileng -
ke tshebediso ya puo moo sebui se sebedisa puo e nngwe ho pata moelelo wa seo a se buang ka nnete tshebediso ya puo ka tsela ya ho akanya ho itseng empa ya sebedisang puo a sa topalla boikutlwahatsong ba hae moelelo o ritsitseng - moelelo oo e seng wa sethato, empa wa bobedi oo lentswe le ka bang le ona.(jwalo ka mohlaleng ona, Leleme la Mpho la lapeng ke Sesotho)
moelelo wa sethato - moelelo wa mantlha oo lentswe le nang le ona, mme le o sebedisetswang (jwalo ka mohleleng ona, Leleme la Mpho (setho as mmele) le tswile diso) moelelo o otlolohileng - tshebediso ya puo ka tsela eo moelelo o hlahellang ka ho otloloha, o hlakile ebile o topalletse moelelo wa sebolelwa - moelelo wa sethato wa lentswe mokgwa wa boinahanelo - mokgwa wa boinahanelo o sebediswang haholo ke baithuti dithutong tsohle ha ba akanya, qapa mokgahlelo - ke nako ya dilemo tse tharo tsa ho ithuta, ho tloha kereiting ya leshome ho isa ho ya leshome le metso e mmedi mokgwa - ke tsela eo mosebetsi o etswang ka yona mokgwakatamelo - ke mokgwa le tsela ya ho ruta o kenyeleditseng mawa a hlophisitsweng ka tatellano le ka tshwanelo jwalo ka ho tadima diphetho tse lokelang ho fihlellwa, moithuti eo e leng yena ya bohareng ba diketsahalo tsa ho ruta le ho rutwa, j.j mokotaba - sehlooho seo motho a ngolang, ho bua kapa ho nahana ka sona momahano (cohesion) - ketso ya ho hlahisa tshwarahano ya mehopolo e hlahamanang ka tatellano e tsamaellalang ka ho phethahala hoo e hlahisang moelelo(thlalohanyo) o utlwahalang ka phethahalo mopeletotshwano - ke mantswe a mabedi a peletwang ka tsela e tshwanang, empa a fapana ka modumo le moelelo.
phapano e itshetlehile haholo hodima modumo, jwalo ka ho ana, taba le taba, mohlala: Taba ya hore Samina o imme ya nyarosa Kgwapo mmele. Moriri wa Kgwapo o ne o se o qadile ho taba ho supa kgolo ya hae moralo - sebopeho se sebediswang ha ho ngolwa ditema tse fapaneng Moralo wa ho qetela (final draft) - seo moithuti a se hlahisang mohatong o etellang pele hohato wa tlhahiso sehlahiswa se phethetsweng morethetho - mantswe a tshwanang ka qapodiso a phethwaphetwa
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng morumo - mantswe kapa mela ya thothokiso e qetellang ka medumo e tshwanang ho kenyelletswa didumannotshi motapo - puo kapa mokgabisapuo o seng o sebedisitswe haholo hoo moelelo o seng o tapile kapa o se o sa utlwahale hantle hakaalo mothofatso - sebopuwa kapa ntho eo e seng motho e fuwa semelo sa botho neanotaba - ho akaretswa bokgabo/bonono bohle bo phuthetsweng ho tse neng di phetwa ka neheletsano ya molomo mehleng ya boholoholo - ka hona re ka re ke dingolwa tsa setso tseo ho thweng ke 'folklore' ka senyesemane nehelano - ke seo moithuti a nehelanang ka sona ka phaposing e le seo a lokelang ho hlahlojwa hodima sona, e ka ba se ngotsweng kapa seo a nehelanang ka sona ka puo ya molomo ngolophelo ya mong ka e mong - ke pale e buang ka bophelo ba motho ya itseng, mme e ngotswe ke motho osele kapa ya ka thoko feela ngolophelo ya mong ka boyena - ke sengolwa se buang ka bophelo ba mong, empa se ngotswe ke yena ka sebele sa hae ntlhakemo -
ntlha eo mmui/mongodi a e emelang le ho e tshehetsa ka mabaka dipuisanong/bongoding.
qeto eo moithuti a e etsang mabapi le hore o tla pheta ditaba tsa hae a le boemong ba mmui kapa ba mmuuwa poeletso - ke mokgabiso puo o fumanwang hangata dithothokisong moo sethothokisi se etsang phetapheto ya modumo/medumo e itseng moleng, jwalo ka poeletso ya didumannotshi (asonense) kapa ho phetwaphetwa ha didumammoho (alethereishene) qalong esitana le hara mantswe poeletso modumo - phethaphetho ya medumo ya didumammoho tse qalang tse tshwanang ka tatellano polelo sebopeho sa polelo - tsela eo polelo e bopilweng ka yona ka tshebediso ya mabopi a fapafapaneng a kenyelleditseng dikarolo tse fapaneng tsa puo, dikapolelwana, dipolelwana (dipolelwana kutu le tse ding) -dipolelonolo, dipolelotswako/kopane le dipolelomararane di bopilwe ka mabopi ana mefuta ya dipolelo - mefuta e fapafapaneny ya dipolelo tse fumanwang puong, tse kang dipehelo, dipotso, ditaelo, tse sebopehong sa tatolo, jj.
dikarolo tsa dipolelo - dikarolo tse fapaneng tse fumanwang seboehong sa polelo tse kang moetsi, ketso, moetsuwa, katoloso, jj.
polelokopane (compound sentence) - polelo e nang le moetsi kapa ketso tse fetang bonngwe polelomararane (complex) - polelo e bopilweng ka dipolelwana tse fetang bonngwe tse itshetlihileng ho polelo e jereng moelelo wa sehlooho phapano - ho se tshwane kapa ho fapana ho teng dipakeng tsa dintho/dintlha tse itseng phelekanyetso - ke ho se utlwahale hantle ha polelo kapa ho ipha meelelo e fetang bonngwe ha yona ka lebaka la tshebediso e bohlaswa ya mantswe kapa ya matshwao a puo phetelo - ho ngola kapa ho pheta pale ka tsela e supang kgokahano le talellano ya diketsahalo phuputso - thuto ya ho fumana dintlha tse ntjha le ho fumana tlhahiso leseding ka thuto ke hore ho etsa dipatlisiso popeho - tsela eo lentswe le bopilweng ka yona kapa dikarolo tse bopileng lentswe porofaele ya moithuti - rekoto-kakaretso ya moithuti, ho kenyelletswa tlhahiso-leseding ka yena potefoliyo - faele ya moithuti ka mong e jereng mosebetsi wa moithuti potsotherisano - puisano pakeng tsa batho ba babedi kapa ho feta, e mong a botsa ha e mong a araba puisano ya dihlotshwana - ke dipuisano tse etswang ka dihlotshwana moo ho lokelang mme ho tshohlwa taba e itseng puisano le ho botsana dipotso sefahleho ka sefahleho - ke monyetla o etswang hore baithuti ba dule le ho buisana ba tadimane mahlong moo sebaka se etswang sa ho botsa dipotso le ho di araba, jwalo ka ha ho etswa ha motho a ile ho batla mosebetsi puo e hlohleletsang - puo e susumeletsang mmadi/momamedi ho etsa ho itseng kapa ho nka qeto e itseng, jwalo ka puo e sebediswang dipapatsong kapa e sebediswang ke boradipolotiki puo e hlohlelletsang e sena bonnete - puo eo mmui a e sebedisang ka bohlale ho hlohlelletsa bamamedi mme e se na bonnete puo e kgethang lehlakore - puo e nang le tshekamelo e itseng kapa e kgethollang puo e lahlehisang - puo e nang le tshekamelo e itseng empa e lahlehisang ka sepheo puo e susumetsang - puo e tsosolosang maikutlo a matla kapa e fehlang maikutlo puo e sebediswang ho bua ka thuto ya puo - puo e sebedisang tlotlontswe, leetsi, poloto, lebitso, lehlalosi j.j puo e sebediswang ho hlalosa puo - puo e sebediswang tikolohong ena ya ho ithuta - dipuo - e sebedisa tlotlontswe e hlalosang puo e sebediswang thutong ena, e jwalo ka "moelelong", " setaele", "poloto", "puisano" le mantswe a mang a mangata
Dipuo - Sesotho Puo ya Lapeng puo ya bohlale - puo eo ho yona moelelo wa sethatho wa tshebediso ya puo o riritseng, hoo hoseng ho hlahella moelelo o motjha. Mohlala; ngwana enwa ha a nka tatshe o fufsitse puo e thekenikale - puo/mantswe a ikgethileng a sebediswang dithutong kapa mesebetsing e itseng; hangata tlotlontswe ya teng ha se ya puo ya ka mehla puophetelo - ke puo e buuwang ke sebui ha se pheta ka mantswe a sona puo e builweng pejana ke motho e mong puotlwaelo - puo e sebediswang ha ho buisanwa feela ho sa sebediswe mantswe a loketseng puotswako - puo eo e seng ya semmuso e sebediswang ke sehlopha sa batho jwalo ka ha ho sebediswa mantswe a dipuo tse ding puong (puo ya setsotsi)
puo ya lapeng - ke puo ya pele e akaretsang tikoloho eo moithuti a holelang ka hara yona, e leng ka lapeng le/kapa motseng wa habo, mme ke yona ya pele eo a ithutang yona. ha ho kgoneha puo tse fetang bonngwe di ka sebediswa ka tsela ena, hona ho bolela hore baithuti ba bang ba ka ba le puo tsa lapeng tse fetang bonngwe puo ya ho ithuta le ho ruta - ke puo e sebediswang haholo tikolohong e itseng ya ho ithuta le ho ruta. baithuti ba bang ba ithuta le ho rutwa ka puo ya tlatsetso (eo e seng puo ya bona ya lapeng)
puo ya maikutlo - puo e nang le tshusumetso kapa tlhohlelletso ya maikutlo a matla haholo puo ya sehlotshwana se itseng - puo e sa phethahalang hantle hakaalo ka tlotlontswe ya teng e sa tlwaelehang, mme e buuwang ke batho ba korolwana e itseng puo ya tlatsetso - puo e nngwe eo moithuti a ithutang yona ntle le puo ya hae ya lapeng qatsohiso - ke bonono kapa bokgeleke bo sebediswang ho hlakisa moelelo ka tsela ya ho etsa hore se neng se ke ke sa elellweha kapa sa hatelleha, se hatellehe kapa se qatsohe sehalo - paterone ya ho phahama le ho nyoloha ha lentswe e nang le seabo moelelong wa polelo sehlahiswa se phethetsweng (final product) - se sephetho hlahiswang ke moithuti qetellong ka mora hore a hlahise meralo e kgwariditsweng e fapafapaneng mme se se se hlwaluwle ho hlaolwa diphoso tse neng di le teng, se se se phethahetse sehlohlolo - karolo (haholo sengolweng) e hohelang, e thabisang ebile e na le tshusumetso e matla eo hangata e atamelang ho ya pheletsong ya ditaba sekaseka - mokgwa wa ho lekola ka botebo e le ho tshwaya diphoso tseo e bang di hlahella diketsahalong semorafe/bomorafe - dintlha tse amanang le morafe jwalo ka: mesebetsi, dipuo, tumelo, ekonomi, boitshwaro j.j semmuso - ntho e ka tlasa taolo ya molao sephetho - ditlamorao tsa ketsahalo sesosa - se fanang ka tlhahiso ya ketsahalo kapa mabaka setefikeiti - lengolo la bopaki leo moithuti a le fumanang qetellong ya mokgahlelo wa ntshetsopele ya thuto le thupello tekanyetso ya dinako tsohle e tswellang - ke lewa le sebediswang tekanyetsong leo ka lona ho hlahiswang qeto e hodima ho ithuta ha moithuti ho itshetlehuwe hodima diketsahalo tse fapaneng tsa tekanyetso, le mesebetsi e entsweng ka dinako tse fapaneng nakong ya ho ithuta tekanyetso/ ho lekanyetsa - ke hlahlobo e nang le dikgato tse tswelang pele eo ka yona ho bokellwang le ho toloka bopaki ba tshebetso ya moithuti e le hore ho tle ho nehelanwe ka qeto e hlalosang bokgoni ba hae ha bo bapiswa le Maemo a Tekanyetso tekanyetso e tswellang kapa etswang nako le nako - ke karolo e hlokolosi haholo ya ho ruta ho ithuta. e lekola le ho nehelana ka tshehetso ho baithuti nakong ya ho ithuta tekanyetso ya ho lekola maemo a tshitiso ya ho ithuta - e sebediswa ho sibolla mathata a ho ithuta a baithuti tekanyetso ya motheo - ke hlahlobo e sebeditswang ho totobatsa seo baithuti ba seng ba ntse ba se tseba mmoho le bokgoni ba bona. e thusa titjhere ho rala mesebetsi ya ka phaposing mmoho le lenane la ho ithuta tekanyetso e etswang qetellong - e nehelana ka kakaretso ya setshwantsho se phethahetseng sa bokgoni ba moithuti kapa tema eo a seng a e entse nakong efe kapa efa tekanyo - sena se bolela tlhaloso eo ho nehelanwang ka yona e supang boholo boo mosebetsi kapa tema e bo kenyeletsang kapa e bo akaretsang tema - mofuta ofe kapa ofe o reretsweng ho balwa kapa ho bohuwa wa se ngotsweng kapa se setshwantshisitsweng tema e bohuuwang - mofuta wa tema e sa ngolwang ka tshebediso ya mantswe, empa ho sebedisitswe setshwantsho/ditshwantsho feela kapa ho sebedisitswe bonono ba matsoho (ho rala) bo itseng feela ho ka fetisa molaetsa o itseng tema tsa nnete - tema tse sebediswang bophelong ba nnete (jwalo ka: dimakasine, dikoranta, dipapatso, diforomo, mangolo)
temana - karolwana ya se ngotsweng temeng e kang eo re e fumanang thothokisong (verse), ha ka nako e nngwe le sebedisitswe ho karolwana ya se ngotsweng, jwalo ka ha ho ngolwa moqoqo thesorase - buka ya mahlalosanngwe le malatodi, e bontshang mehopolo e tshwanang le e sa tshwaneng thoholetsa - ho ananela/rorisa ka mokgwa wa ho opa diatla kapa ka puo ya molomo. thutapuo/kwahollopuo - ka sena ho bolelwa thuto ya sebopeho sa puo; ho kenyeleditswe qapodiso le sebopeho sa mantswe (popontswe), sa dipolelo (popopolelo), ho kenyeleditswa ditho/dikarolo tsa puo ka mefuta ya tsona, mmoho le ditlwaelo, melawana le tshebediso ya puo ka kakaretso thuto - se rutwang e le karolo ya kharikhulamo dikolong thuto e phahameng - thuto eo moithuti a e fumanang kamora ho feta kereiti ya 12
tjhadimo - tshupo e itseng e bontshang boitshwaro bo totobatsang maikutlo a itseng a motho tlaleho ya bokgoni le phihlello - ke tsela eo setjhaba kantle se tsebiswang ka tshebetso ya baithuti ka teng, ha bopaki bo seng bo bokelleditswe le ho tolokwa tshwaelo - sehlooho kapa tshwaelo e hlahellang hodimo kapa tlaase mahlaseding, ditshwantshong tshwanelano/ nepahalo - puo ha e nepahetse e lokile ho tswa dikhareng tsa ka moo e sebediswang ka teng, mohlala: ho bitsa motho mohlomphehi sello ho lokile ho e na ho mmitsa moshanyana sello ho tswa maemong ao a tla beng ale ho oona nakong eo tswelopele/ kgatelopele - ke ntlhatheo ya ho qala ya moralo wa tlaleho ya kharikhulamo ya naha, e etsang hore baithuti ba hodise bokgoni le kutlwisiso ya bona ka hanyane, ka botebo, le ka tsebo e phatlalletseng sehlopheng/ kereiting e nngwe le e nngwe
